Συγγραφή – επιμέλεια: Νυσταζάκη Ιωάννα Κοινωνική Λειτουργός Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Π.Ε. Χανίων

«Μ’ ένα πράγμα αξίζει κανείς να έρχεται προικισμένος σε αυτή τη ζωή : Είτε με μια ψυχή που είναι εκ φύσεως χαρούμενη, είτε με μια ψυχή που την κάνει χαρούμενη η αγάπη, η τρυφερότητα, η φροντίδα, η εργατικότητα και η γνώση»

Η 10η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί από το 1992 ως «Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας». Στόχος της ημέρας αυτής αποτελεί η ευαισθητοποίηση και η κινητοποίηση της κοινωνίας μας για την προάσπιση της ψυχικής υγείας, που αποτελεί ένα από τα βασικότερα ανθρώπινα δικαιώματα. Η κινητοποίηση   αυτή, εδώ και αρκετά χρόνια, δεν αφορά μόνο στην ενημέρωση των ανθρώπων σε θέματα ψυχοπαθολογίας όπως γινόταν παλαιότερα, αλλά κυρίως αφορά στην ενημέρωση και ευαισθητοποίησή τους, γύρω από ευρύτερα θέματα, που συνδέονται και προσδιορίζουν την ποιότητα της «ψυχικής υγείας». Τα εν λόγω θέματα συνδέονται άρρηκτα με την ψυχική ευεξία, η οποία καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το επίπεδο της αξιοπρέπειας και της ποιότητας της ζωής κάθε ανθρώπου. Στις μέρες μας, ένας άνθρωπος δεν είναι κατά ανάγκη ψυχικά υγιής γιατί δεν έχει εκδηλώσει ψυχιατρικά συμπτώματα. Αντίθετα, Ψυχικά Υγιής σύμφωνα και με την Π.Ο.Υ. είναι ο άνθρωπος που βιώνει την κατάσταση της συναισθηματικής ευεξίας, η οποία προσδιορίζει την ικανότητά του   να μπορεί   να ζει αρμονικά με άλλους, να χαίρεται τη ζωή του, να επιτυγχάνει   ισορροπία ανάμεσα στις δραστηριότητές του, να παίρνει ικανοποιήσεις από αυτές καθώς και να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις αγχογόνες καταστάσεις που προκύπτουν στην καθημερινότητά του. Σε γενικές γραμμές τα βασικά χαρακτηριστικά που συνθέτουν την ψυχική υγεία ενός ατόμου αναφέρονται σε πέντε βασικά πεδία που αφορούν:

-          Στην ικανότητα προσαρμογής του ατόμου στις συνθήκες του περιβάλλοντός του.

-          Στην επίγνωση εαυτού (εδραίωση προσωπικής ταυτότητας, αίσθημα αυτονομίας και ικανότητας ελέγχου της πραγματικότητας).

-          Στην ικανότητα για υπεύθυνη ανάληψη ατομικών, οικογενειακών , επαγγελματικών και ευρύτερων υποχρεώσεων.

-          Στην ανάπτυξη ψυχικής αντοχής στις ψυχοπιεστικές συνθήκες του περιβάλλοντος.

-          Στην ανάπτυξη επίγνωσης των αναγκών των συνανθρώπων του και στην ικανότητα συναισθηματικής συναλλαγής και σύναψης ομαλών διαπροσωπικών σχέσεων.

Με βάση τα παραπάνω κατανοούμε πως η ψυχική υγεία δεν είναι μια έννοια μονοσήμαντη και στατική αλλά είναι ένα σύνολο στοιχείων που καθορίζουν την ισορροπία, την ικανοποίηση και τη χαρά στη ζωή μας.

Όσον αφορά στις πρώιμες ηλικίες   η έννοια της ψυχικής υγείας είναι και εδώ κάτι ευρύτερο από την απουσία ψυχικής διαταραχής. Ο όρος ψυχική υγεία και εδώ με βάση τη σύγχρονη προσέγγιση , αναφέρεται στη συναισθηματική, ψυχολογική και κοινωνική ευεξία του παιδιού, η οποία αποτυπώνεται με την εξελικτική ικανότητά του (ανάλογα πάντα με το αναπτυξιακό στάδιο στο οποίο βρίσκεται) να μπορεί   να δημιουργεί σχέσεις, να εκφράζει και να ρυθμίζει σταδιακά τα συναισθήματά του καθώς και να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της καθημερινότητάς του. Η έννοια της ψυχικής υγείας σε αυτές τις ηλικίες θα λέγαμε ότι ταυτίζεται με αυτήν της ίδιας της ανάπτυξης, η οποία δεν ακολουθεί κατά ανάγκη πάντα μια γραμμική ανοδική πορεία. Η πορεία της ανάπτυξης κάθε παιδιού συμπεριλαμβάνει και περιόδους στασιμότητας όπως και περιόδους παλινδρόμησης. Περιλαμβάνει περιόδους δυσκολίας κυρίως όταν αφορά στις αναπτυξιακές μεταβάσεις από στάδιο σε στάδιο, αλλά και παροδικές δυσκολίες που αφορούν στη διαχείριση της καθημερινότητας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το παιδί δεν είναι ψυχικά υγιές .

Το ψυχικά υγιές δεν είναι το παιδί που δεν δυσκολεύεται. Είναι το παιδί που μέσα από την   ασφάλεια και εμπιστοσύνη του περιβάλλοντός του   μαθαίνει ποιος είναι, μαθαίνει να αναγνωρίζει, να εκφράζει και να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του, μαθαίνει να σχετίζεται με τους άλλους, μαθαίνει να αντιμετωπίζει τη ματαίωση, μαθαίνει να περιμένει, να συνεργάζεται, να διαπραγματεύεται και να επιλύει μικρές συγκρούσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι πάντα χαρούμενο, ήρεμο και συνεργάσιμο. Ένα ψυχικά υγιές παιδί, θα θυμώσει, θα φοβηθεί, θα απογοητευτεί, θα ζηλέψει, θα κλάψει, θα κάνει λάθη και παρόλα αυτά όσο και αν απογοητευθεί δεν θα καθηλωθεί, αλλά σε δεύτερο χρόνο θα συνεχίσει την προσπάθεια. Αυτό είναι μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης και φυσιολογική ανάπτυξη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το κατάλληλο οικείο περιβάλλον.

Η ψυχική υγεία εν γένει συνδέεται στενά με   την ικανότητα του παιδιού να καλλιεργεί τις δεξιότητες του, ώστε να μπορεί να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες. Η ικανότητα αυτή είναι άρρηκτα συνδεμένη με την κατάσταση της βεβαιότητας που αισθάνεται το παιδί , ότι υπάρχει ένας ενήλικας δίπλα του, ο οποίος μπορεί να ρυθμίζει επαρκώς την καθημερινότητα και να εγγυάται την ασφάλεια και την εμπιστοσύνη.

Το παιδί χρειάζεται να αισθάνεται ασφαλές προκειμένου να εξερευνήσει, να δοκιμάσει, να κάνει λάθη και να επιμείνει στην προσπάθειά του. Η σταθερή παρουσία των ενηλίκων η άνευ όρων αποδοχή, οι προβλέψιμες επαναλήψεις και τα σαφή όρια δημιουργούν το πλαίσιο της ασφάλειας, μέσα στο οποίο το παιδί μπορεί να αναπτυχθεί .

Και εδώ ακριβώς αναδύεται ένας πολύ σημαντικός παράγοντας: Η ΕΝΗΛΙΚΗ ΣΧΕΣΗ

Το παιδί για να μπορέσει να αναπτυχθεί σε ψυχικό επίπεδο χρειάζεται σχέσεις με σημαντικούς ενήλικες στις οποίες αισθάνεται ότι το βλέπουν, το ακούν και το αποδέχονται. Χρειάζεται ενήλικες σχέσεις και περιβάλλοντα που είναι σε θέση να καλύπτουν επαρκώς τις συναισθηματικές ανάγκες που αναδύονται σε κάθε φάση της ζωής του. Το μέγεθος των προαναφερθέντων αναγκών , ο βαθμός και ο τρόπος ικανοποίησης αυτών, εξαρτώνται κυρίως από δυο παράγοντες. Από την ιδιοσυγκρασία του ίδιου του παιδιού καθώς και από το περιβάλλον του. Και εάν στην κληρονομικότητα υπάρχει δυσκολία παρέμβασης, μπορούμε να παρέμβουμε στο περιβάλλον και συγκεκριμένα στα χαρακτηριστικά και στον τρόπο που πρώτιστα οι οικογένειες και τα σχολεία εκλαμβάνουν και ανταποκρίνονται στις ανάγκες των παιδιών.

Η ανάπτυξη της ψυχικής υγείας των μικρών παιδιών είναι άρρηκτα συνδεμένη με την αποδοχή και την ασφάλεια που του παρέχουν οι ενήλικες.   Όταν ένα παιδί αισθάνεται ασφάλεια απαλλάσσετε από ένα μεγάλο ποσοστό δύσκολων συναισθημάτων, συναισθημάτων που δρουν ανασταλτικά στην ανάπτυξη της εμπιστοσύνης, της συνεργασίας και των λειτουργικών σχέσεων.

Η ψυχική ασφάλεια λειτουργεί σαν το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζονται πολλές από τις δεξιότητες που θα χρειαστεί το παιδί στη μετέπειτα ζωή του.Αν τα παιδιά ζουν σε περιβάλλοντα που δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν και να καλύψουν επαρκώς τις βασικές συναισθηματικές τους ανάγκες, η εξέλιξή τους επηρεάζεται αρνητικά και τα αποτελέσματα μπορεί να μην είναι πολλές φορές καθοριστικά και μη αναστρέψιμα αλλά είναι πάντα επώδυνα τόσο για το ίδιο το παιδί όσο και για τα περιβάλλοντα στα οποία διαβιεί και αναπτύσσεται. Η μη ικανοποιητική εξέλιξη ενός παιδιού σε ψυχικό επίπεδο μπορεί να εκδηλωθεί με συνεχή και σταθερή επιθετικότητα, αρνητισμό, εχθρότητα ή αντίθετα υπερβολική δειλία, ντροπή , απομόνωση, αναστολές. Σοβαρά προβλήματα στην ενήλικη ζωή μας έχουν τις ρίζες τους σε ανάγκες που αποσιωπήθηκαν, παραμελήθηκαν και   τελικά δεν βρήκαν ανταπόκριση από το πρώτο σημαντικό περιβάλλον μας, στην παιδική μας ηλικία, σε αυτήν την ηλικία, που τίθενται τα θεμέλια της βασικής εμπιστοσύνης στον κόσμο, στη ζωή και τον εαυτό μας.

Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα ψυχική υγείας ας αναρωτηθεί ο κάθε   από εμάς το πως λειτουργούμε ως ενήλικες υποστηρικτές. Ακούμε, βλέπουμε, αποδεχόμαστε πρώτιστα τους εαυτούς μας και μετέπειτα τα παιδιά μας ή απλώς προσπαθούμε να διευθετήσουμε τις δύσκολες καταστάσεις, χωρίς να τις δούμε ως ευκαιρίες βελτίωσης και εξέλιξης εμάς των ιδίων πρώτα και μετέπειτα των παιδιών μας. Η ψυχική υγεία των μικρών παιδιών συνδέεται με την Ψυχική υγεία των ενηλίκων.

Εν κατακλείδι , η ψυχική υγεία, η συναισθηματική ανάπτυξη και οι ατομικές και κοινωνικές δεξιότητες στις πρώιμες ηλικίες δεν καλλιεργούνται ξεχωριστά.

Καλλιεργούνται μαζί.

Μέσα από τη σχέση.

Μέσα από το παιχνίδι.

Μέσα από τα όρια.

Μέσα από την καθημερινή επικοινωνία.

Μέσα από τις μικρές συγκρούσεις.

Μέσα από τις αποτυχίες και τις δεύτερες ευκαιρίες.

Και κάθε φορά που παρέχουμε την απαιτούμενη ασφάλεια και βοηθάμε ένα παιδί να ονομάσει αυτό που αισθάνεται, να ζητήσει βοήθεια, να περιμένει, να συνεργαστεί, να διαχειριστεί μια σύγκρουση, να ξαναπροσπαθήσει μετά από μια αποτυχία, δεν διαχειριζόμαστε απλώς μια καθημερινή κατάσταση, και δε χτίζουμε απλά δεξιότητες.

Χτίζουμε Δεξιότητες που τρέφουν τις ρίζες και δυναμώνουν τα φτερά των παιδιών μας, ετοιμάζοντάς τα για το μεγάλο πέταγμα προς τα μονοπάτια της προσπάθειας, της αγάπης, της υγείας και της ευγνωμοσύνης προς τη Ζωή!

Τελειώνοντας ενημερώνουμε ότι το Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2026, ώρα 10:30 – 12:30 θα πραγματοποιηθεί συνάντηση ενημέρωσης νηπιαγωγών για τα προγράμματα πρόληψης και προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας των νηπίων, του Κέντρου Πρόληψης Π.Ε. Χανίων σχολικού έτους 2026-2027. Η συνάντηση θα υλοποιηθεί στο χώρο του Κέντρου Πρόληψης Μιχελιδάκη 17 α΄ όροφος.

Για δηλώσεις συμμετοχής οι ενδιαφερόμενοι νηπιαγωγοί μπορούν να επικοινωνούν   με την γραμματεία του Κέντρου Πρόληψης στα τηλέφωνα 2821028166, 2821051214. Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

Πηγές:

www.psychotherapeia,net.gr

Τσιάντης Ι. «Ψυχική Υγεία του Παιδιού και της Οικογένειας», Εκδόσεις Καστανιώτη

Σιδέρης Ν. «Τα παιδιά δεν θέλουν Ψυχολόγο – Γονείς θέλουν» Εκδόσεις Μεταίχμιο»

«Επικοινωνία στην οικογένεια» ΕΠΙΨΥ – ΟΚΑΝΑ Αθήνα 1996