■ Μια διαφορετική παράσταση θεάτρου κούκλας

«Αυτή η ασυνέπεια λόγων και πράξεων που επιδεικνύουμε ως ενήλικες αλλά και η εμμονή μας να ασχολούμαστε αποκλειστικά και μόνο με τα παιδιά, αντί να φροντίσουμε παράλληλα τον εαυτό μας τις ανάγκες μας αλλά και τη σχέση μας με τον άνθρωπο που τα μεγαλώνουμε, είναι που κάνει τα παιδιά μας συχνά να θέλουν να “δραπετεύουν” από το σπίτι και κάποιες φορές να στρέφονται σε επιλογές επιβλαβείς για τη ζωή τους».

Η Αλεξάνδρα Τερεζάκη, κοινωνιολόγος, ΜSc υπεύθυνη Κέντρου Πρόληψης Π.Ε. Χανίων, μιλάει στις «Διαδρομές» με αφορμή την παράσταση θεάτρου κούκλας «Πινόκιο: Ένα διαφορετικό αγόρι», που θα παρουσιαστεί την ερχόμενη Δευτέρα στο θέατρο «Βλησίδης».
Μία παράσταση η οποία αξιοποιώντας τη γλώσσα της τέχνης επιχειρεί, μεταξύ άλλων, να ευαισθητοποιήσει την κοινωνία -και ιδίως τα παιδιά- γύρω από το θέμα των εξαρτήσεων. Ένας διαφορετικός Πινόκιο που μιλάει για ένα από τα σοβαρότερα κοινωνικά προβλήματα της εποχής μας.

Τη Δευτέρα θα παρουσιαστεί η παράσταση «Πινόκιο: Ένα διαφορετικό αγόρι» στο Θέατρο «Δ. Βλησίδης». Πρόκειται για μια διασκευή του κλασικού έργου του Κολόντι. Ποιοι είναι οι στόχοι αυτής της πρωτοβουλίας;
Καταρχήν πριν αναφερθώ στους στόχους της παράστασης θα ήθελα να τονίσω την σημασία και την αξία αυτής της συνδιοργάνωσης μεταξύ του Κέντρου Πρόληψης Π.Ε. Χανίων, του Δήμου Χανίων και της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Χανίων, μία πρόταση που αγκαλιάστηκε καταρχήν από το Δ.Σ. του Κέντρου Πρόληψης και την πρόεδρό του κυρία Μαλανδράκη Κρασουδάκη Σοφία, πρόεδρο του Περιφερειακού Συμβουλίου Κρήτης και στη συνέχεια υποστηρίχθηκε θερμά από τον Δήμο Χανίων που παραχωρεί δωρεάν τον χώρο του Θεάτρου «Δημήτρης Βλησίδης» και τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης που προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές μας να ταξιδέψουν εκτός χώρου σχολείου προς την ευρύτερη κοινότητα στην οποία καλούνται σταδιακά να γνωρίσουν και να ενταχθούν. Είναι πολύ σημαντικό για εμάς που στελεχώνουμε το Κέντρο Πρόληψης να έχουμε στο πλευρό μας σταθερά σε θέσεις κλειδιά ανθρώπους ευαισθητοποιημένους που επιθυμούν να συνδράμουν ουσιαστικά στις προσπάθειες με στόχο την πρόληψη των εξαρτήσεων και την προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας.
Αναφορικά τώρα με το ερώτημά σας για τον στόχο της παράστασης «Πινόκιο: Ένα διαφορετικό αγόρι» θα έλεγα ότι δεν είναι μονοσήμαντος. Σίγουρα ένας από τους βασικούς στόχους της εκδήλωσης αποτελεί η ευαισθητοποίηση των παιδιών αλλά και των εκπαιδευτικών που θα την παρακολουθήσουν σε θέματα που αφορούν την ανάγκη για αποδοχή της διαφορετικότητας, αφού η έλλειψή της είναι αυτή ακριβώς που γεννάει όλα αυτά τα φαινόμενα βίας στο χώρο εντός και εκτός σχολείου. Και γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί απουσιάζει μέσα από την ψυχή μας κάτι απλό και ουσιαστικό – η λεγόμενη ενσυναίσθηση. Να μπορούμε δηλαδή να μπαίνουμε στη θέση του άλλου ανθρώπου, να τον βλέπουμε με τα μάτια της ψυχής και να μην τον απορρίπτουμε για τα όποια εξωτερικά και άλλα γνωρίσματά του. Όμως για να γίνει αυτό τα παιδιά μας χρειάζεται από κάπου, από κάποιους ανθρώπους καλύτερα… να το εισπράξουν όχι με λόγια αλλά βιωματικά. Όταν ακούν για παράδειγμα φράσεις όπως «να κοιτάς μόνο τον εαυτό σου» ή «δεν φταίω εγώ αλλά οι άλλοι» κ.λπ. πώς στη συνέχεια τα ίδια να επιδείξουν σεβασμό και να νοιαστούν για τους άλλους; Αναρωτιέμαι…
Φυσικά η παράσταση ευελπιστεί να μεταδώσει και άλλα μηνύματα στους μαθητές όπως το να έχουν το θάρρος της γνώμης τους και τη δύναμη να αντιστέκονται σε πιέσεις συνομηλίκων και άλλων οι οποίοι τους υπόσχονται ότι θα τους απαλείψουν κάθε άγχος και ότι για πάντα θα είναι ξέγνοιαστοι και χαρούμενοι. Το πρόβλημα είναι ότι στις μέρες μας μικροί μεγάλοι έχουμε καταλήξει φυγόπονοι, με καταστροφικές συνέπειες στην ύπαρξή μας. Αναζητούμε μονίμως την ευτυχία και αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες της ζωής με «έκπληξη» λες και δεν είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής. Κάτι ουτοπικό φυσικά.

Γιατί επιλέξατε να μιλήσετε για το θέμα των εξαρτήσεων μέσω της τέχνης; Τι προσφέρει μια τέτοια προσέγγιση;
Επιλέξαμε να μιλήσουμε στα παιδιά των τριών πρώτων τάξεων δημοτικού -γιατί σε αυτά απευθύνεται η παράσταση- για το θέμα των εξαρτήσεων συμβολικά μέσω της τέχνης, καταρχήν γιατί ηλικιακά δεν έχουν κατακτήσει την απαραίτητη ωριμότητα και κρίση για να μετέχουν σε μία ανοικτή συζήτηση που να αφορά τις εξαρτήσεις -κάτι τέτοιο επιστημονικά δεν ενδείκνυται- αλλά χρησιμοποιούμε την τέχνη του θεάτρου για τον απλούστατο λόγο ότι το θέατρο μέσω της ζωντανής εικόνας -και όχι της εικονικής που δυστυχώς τα παιδιά μας παρατηρούμε σήμερα με τις ώρες να είναι προσηλωμένα- μιλά και αλληλεπιδρά απευθείας με την ψυχή τους, οξύνει την κριτική τους αντίληψη και συχνά τα ανακουφίζει από πλήθος δυσάρεστων συναισθημάτων που βιώνουν που ενίοτε εμείς οι μεγάλοι δεν μπορούμε να ανακουφίσουμε. Και δεν μπορούμε να ανακουφίσουμε διότι ως ενήλικες καταρχήν δεν διαθέτουμε τις απαραίτητες δεξιότητες για να ανακουφίσουμε πρώτιστα τα δικά μας δύσκολα συναισθήματα. Άρα πώς να στηρίξουμε τα παιδιά μας; Λέγοντάς τους φράσεις όπως «μην κλαις είσαι αγόρι», «αύριο θα το ξεχάσεις» ή «καλά για αυτό στενοχωριέσαι;».

Σε πρόσφατο άρθρο σας σχετικά με την παράσταση σημειώνατε πως «η προαγωγή της ψυχο-κοινωνικής υγείας παιδιών και εφήβων δεν οικοδομείται με τεχνικές εκφοβισμού, κηρύγματα ή στείρες απαγορεύσεις». Υποστηρίζεται από πολλούς ότι τα σημερινά παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε ένα κλίμα υπερπροστασίας. Συμφωνείτε; Κι αν ναι, τι κινδύνους εγκυμονεί ο υπερπροστατευτισμός;
Η πρόληψη των εξαρτήσεων σε παιδιά και εφήβους δεν επιτυγχάνεται μέσα από τεχνικές εκφοβισμού, κηρύγματα ή στείρες απαγορεύσεις γιατί καταρχήν οι περισσότεροι έφηβοι αψηφούν τον κίνδυνο, δεν σκέφτονται μακροπρόθεσμα, ζουν έντονα το «εδώ και τώρα» και επιπρόσθετα τους λείπει το ζωντανό παράδειγμα από εμάς τους μεγάλους. Λέμε στα παιδιά μας «διάβασε», ενώ εμείς δεν το κάνουμε τουναντίον είμαστε με τις ώρες πάνω από ένα κινητό, τάμπλετ ή τηλεόραση. Λέμε «ασκήσου», «πήγαινε στην προπόνησή σου» την ίδια στιγμή που εμείς καθόμαστε με τις ώρες στον αναπαυτικό καναπέ του σπιτιού μας, μη έχοντας οι ίδιοι κανένα ενδιαφέρον ή χόμπι. Αυτή η ασυνέπεια λόγων και πράξεων που επιδεικνύουμε ως ενήλικες αλλά και η εμμονή μας να ασχολούμαστε αποκλειστικά και μόνο με τα παιδιά, αντί να φροντίσουμε παράλληλα τον εαυτό μας τις ανάγκες μας αλλά και τη σχέση μας με τον άνθρωπο που τα μεγαλώνουμε, είναι που κάνει τα παιδιά μας συχνά να θέλουν να «δραπετεύουν» από το σπίτι και κάποιες φορές να στρέφονται σε επιλογές επιβλαβείς για τη ζωή τους.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά μία φράση ενός εφήβου κατά τηνεπίσκεψη μου σε κάποιο Λύκειο όπου κατά την διάρκεια της συζήτησής μας στην τάξη για τους λόγους που ένας έφηβος μπορεί να οδηγηθεί στη χρήση ουσιών και οι μαθητές έθιγαν τους οικογενειακούς παράγοντες, μου είχε πει: «Κυρία εμένα οι γονείς μου είναι πολιτισμένοι, δεν τσακώνονται ούτε μπροστά μας ούτε πίσω μας. Υπάρχει όμως μια παγερή αδιαφορία μεταξύ τους…που αυτή ακούγεται».
Σχετικά τώρα με τη διαπίστωση ότι τα σημερινά παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε ένα κλίμα υπερπροστασίας και εάν η υπερπροστασία εγκυμονεί κινδύνους, θα έλεγα ότι: αρκετά παιδιά στις μέρες μας μεγαλώνουν είτε σε ένα κλίμα υπερπροστασίας είτε σε ένα κλίμα υπέρμετρης ελευθερίας χωρίς όρια. Και οι δύο συνθήκες είναι φυσικά επικίνδυνες για τα παιδιά. Η υπερπροστασία κυρίως γιατί καθιστά σταδιακά το παιδί ανάπηρο χωρίς τις απαραίτητες προσωπικές και κοινωνικές δεξιότητες που χρειάζεται να διαθέτει για να μπορεί να αντεπεξέλθει στα προβλήματα και τις δοκιμασίες της ζωής πράγμα πολύ επικίνδυνο και η υπέρμετρη ελευθερία θέτει από πολύ νωρίς σε κίνδυνο το παιδί αφού μεγαλώνει με την αντίληψη και την πλάνη ότι όλα του επιτρέπονται άρα όλα μπορεί να τα δοκιμάσει. Καταλαβαίνουμε επομένως την επικινδυνότητα και των δύο πρακτικών διαπαιδαγώγησης, οι οποίες εν τέλει οδηγούν στη διαμόρφωση χαρακτήρα των παιδιών όπως τον Πινόκιο, ευάλωτα, επιρρεπή και ανώριμα.

Ένα θέμα που απασχολεί τους γονείς είναι το θέμα των ορίων. Πόσο σημαντικά είναι τα όρια για να αποφύγουν τα παιδιά εξαρτητικές συμπεριφορές;
Τα όρια, δηλαδή οι κανόνες που χρειάζεται να θέτουμε στα παιδιά για την σωματική και την ψυχική τους υγεία, συνδέονται άμεσα με την πρόληψη των εξαρτήσεων. Ένα παιδί χωρίς όρια και κανόνες μοιάζει με ένα ακυβέρνητο καράβι που αργά ή γρήγορα θα χτυπήσει στα βράχια. Βέβαια στην οικογένεια μαζί με τα όρια χρειάζεται να υπάρχει και αγάπη. Γιατί η αγάπη είναι αυτή που θα καλλιεργήσει το έδαφος για να σταθούν οι όποιοι κανόνες και όρια.
Θυμάμαι έναν έφηβο που έκανε χρήση παράνομων ουσιών σε συζήτηση που είχαμε ο οποίος μεταξύ άλλων είχε αναφέρει ότι οι γονείς του πάντα του έκαναν όλα τα χατίρια. Ικανοποιούσαν κάθε ανάγκη του γρήγορα στο εδώ και τώρα, διότι δεν άντεχαν να τον στενοχωρήσουν αλλά φοβόντουσαν και τον θυμό του. Αργότερα στράφηκε στη χρήση γιατί δεν άντεξε τα ΟΧΙ της ζωής, την απόρριψη με άλλα λόγια και μην έχοντας τα απαραίτητα αντισώματα τις δεξιότητες δηλαδή, στράφηκε στις ουσίες για γρήγορη ανακούφιση.
Για αυτό πάντα τονίζω στους γονείς στο πλαίσιο των ομάδων γονέων που λειτουργούμε στο Κέντρο Πρόληψης να θέτουν όρια στα παιδιά τους όποτε και όταν κρίνουν και να μην φοβούνται την αντίδρασή τους. Ένα παιδί που δέχεται όρια είναι φυσικό να αντιδράσει διότι δεν έχει την απαραίτητη κρίση και ωριμότητα να αξιολογήσει τους λόγους για τους οποίους οι γονείς απορρίπτουν ένα αίτημά του. Από την άλλη ένας γονιός ως ενήλικας που δέχεται τον θυμό του παιδιού του, χρειάζεται να αντέξει, από την στιγμή που είναι σίγουρος για την ωφέλεια του κανόνα στην ψυχική υγεία του παιδιού του.

Τι σημαίνει να διαπαιδαγωγούμε παιδιά ελεύθερα, χωρίς δεσμά και εξαρτήσεις; Τι συνεπάγεται αυτή η ελευθερία;
Σημαίνει να κάνουμε καταρχήν τη δική μας αυτοκριτική και αναστοχασμό. Είμαστε οι άνθρωποι που θα θέλαμε μεγαλώνοντας να ταυτιστεί σε ένα βαθμό το παιδί μας; Ποιες είναι οι αξίες μας; Πως τις υπηρετούμε; Πως επικοινωνούμε μέσα στην οικογένειά μας; Όχι μόνο με το παιδί μας αλλά πρωτίστως με τον άνθρωπο που μεγαλώνουμε το παιδί μας. Υπάρχει αγάπη; Ή η παγερή αδιαφορία που ανέφερα πριν; Εάν προσπαθούμε για όλα αυτά και το τονίζω αυτό… λέω προσπαθούμε… γιατί κανείς δεν είναι τέλειος…τότε τα παιδιά μας μεγαλώνοντας έχουν λίγες πιθανότητες να στραφούν στις εξαρτήσεις και ναι… θα μπορέσουν να ζήσουν ελεύθερα. Ελεύθερα όχι για να κάνουν αυτό που θέλουν εις βάρος της ζωής τους ή άλλων ανθρώπων αλλά ελεύθερα να αγωνιστούν για τη ζωή τους, για τους στόχους τους με επίγνωση των δυσκολιών που θα συναντήσουν στο διάβα τους και με την απαραίτητη δύναμη όταν πέφτουν να σηκώνονται χωρίς τα όποια υποκατάστατα.

Ίσως το παρακάτω αφήγημα το οποίο η ίδια έχω γράψει παλαιότερα εμπνευσμένη από μαρτυρίες εφήβων στο πλαίσιο υλοποίησης προγραμμάτων πρόληψης στα σχολεία και είχε δημοσιευτεί στα «Χανιώτικα Νέα» στις 26 Ιουνίου 2025 να παρουσιάζει αρκετά από αυτά που προσπάθησα να θίξω μέσα από τις ερωτήσεις σας.

Ο τίτλος του είναι:

ΛΟΓΙΑ ΣΕ Α΄ ΕΝΙΚΟ: ΓΙΑΤΙ ΚΑΝΩ ΧΡΗΣΗ

ΕΚΛΕΙΣΑ ΤΗΝ ΠΟΡΤΑ ΠΙΣΩ ΜΟΥ ΔΥΝΑΤΑ ΦΩΝΑΖΟΝΤΑΣ
Είμαι μεγάλος πια. Δεν θα μου λέτε εσείς τι να κάνω. Θα πάω όπου θέλω, με όποιον θέλω

ΦΕΥΓΩ. ΠΕΡΠΑΤΑΩ ΜΟΝΟΣ ΣΤΟΝ ΔΡΟΜΟ ΕΞΑΓΡΙΩΜΕΝΟΣ. ΚΑΙ ΜΕΣΑ ΜΟΥ ΜΙΑ ΑΙΣΘΗΣΗ ΝΙΚΗΣ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ.
ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ
Δε με ακολούθησαν. Δε με γύρισαν πίσω. Φοβήθηκαν. Φοβήθηκαν οι δειλοί. Τους νίκησε ο θυμός μου
Τώρα αυτό θα κάνω.
Κόντρα στα πρέπει τους, στα σωστά, στα ωφέλιμα

ΚΙ ΑΝΑΒΩ ΤΣΙΓΑΡΟ
Δεν με νοιάζει ποιος με βλέπει
Δεν με νοιάζει ποιος με ξέρει
Δεν με νοιάζει τίποτα

ΝΙΩΘΩ ΑΣΦΑΛΗΣ….ΤΗΝ ΚΟΥΚΟΥΛΑ ΜΟΥ ΦΟΡΑΩ
Θέλω να ανακουφιστώ, να ξεχαστώ, να νιώσω όμορφα

ΚΑΙ ΑΣ ΤΡΕΜΕΙ ΤΟ ΧΕΡΙ ΜΟΥ ΓΙΑΤΙ ΦΟΒΑΜΑΙ
Μα όχι! Δε θα γυρίσω πίσω. Δε θα γυρίσω κοντά τους

ΜΕ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΝ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΣΤΟΝ ΚΑΠΝΟ ΤΟΥΣ ΧΑΝΟΝΤΑΙ
Και προχωράω

ΚΑΙ ΑΣ ΜΟΥ ΨΙΘΥΡΙΖΕΙ ΜΙΑ ΦΩΝΗ…
ΜΗ ΠΛΑΝΙΕΣΑΙ. ΔΕΝ ΘΑ ΖΗΣΕΙΣ ΝΙΚΗΤΗΣ
Ψέματα!
Εγώ ζω ελεύθερος. Είμαι δυνατός!
Όποτε θέλω σταματάω.

ΜΑ ΘΕΛΩ;
Όχι…
Να ξεφύγω μόνο θέλω
Από αυτούς
Αυτούς που με μεγάλωσαν
Αυτούς που όταν ήμουνα μικρός πολύ αγάπησα
Μα τώρα δεν αντέχω..

ΓΙΑΤΙ;
Γιατί με έπνιξαν με τη ματιά τους
Γιατί έλεγαν πως με αγαπούν
Μα είχαν ξεχάσει να αγαπιούνται…

ΟΧΙ ΟΧΙ ….ΑΛΗΘΕΙΑ
Δεν μάλωναν μπροστά μου. Ήταν πολιτισμένοι. Σοβαροί. Χαμένοι στη σιωπή.

ΑΧ ΠΟΣΟ ΕΙΡΩΝΙΚΟ
Γονείς μου σας ευχαριστώ για τα μοναδικά μαθήματα αγάπης που μου δώσατε..

ΜΑ ΗΡΘΕ Η ΩΡΑ ΝΑ ΦΥΓΩ
Να φύγω μακριά….
Τραβώντας οξυγόνο από δηλητήρια που εύκολα εγώ τα βρίσκω
Εγώ ο 15χρονος

ΘΑ ΜΕ ΧΑΙΡΕΤΉΣΕΤΕ;
Ή θα ορθώσετε ανάστημα επιτέλους;

ΘΑ ΜΕ ΨΑΞΕΤΕ;
Ή θα με αφήσετε να χαθώ;

ΦΩΝΑΖΩ
Δεν με ακούτε;

ΦΩΝΑΖΩ ΣΙΩΠΗΛΑ
Γονείς μου σας παρακαλώ βοηθήστε με

Η παράσταση

Η παράσταση «Πινόκιο: Ένα διαφορετικό αγόρι» διοργανώνεται από τους Κέντρο Πρόληψης Περιφερειακής Ενότητας Χανίων του ΕΟΠΑΕ, Δήμο Χανίων και Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Χανίων και θα παρουσιαστεί τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2026, στις 11:30 – 12:30 στο Θέατρο «Δημήτρης Βλησίδης».
Η είσοδος είναι ελεύθερη για μαθητές και συνοδούς εκπαιδευτικούς.
Επικοινωνία / Δηλώσεις συμμετοχής για Δημοτικά Σχολεία: Αλεξάνδρα Τερεζάκη στο τηλέφωνο του Κέντρου Πρόληψης: 28210 28166 καθημερινά (08:00 – 10:30).
Συντελεστές παράστασης:
Θέατρο κούκλας Puppet Theater Redicolo.
Σκηνοθεσία: Δέσποινα Καλπενίδου.
Kατασκευή κουκλών: Δέσποινα Καλπενίδου, Γιάννης Μόμτσιος. Πρωτότυπη μουσική: Γιάννης Μόμτσιος.