Γράφει: η Αλεξάνδρα Τερεζάκη Κοινωνιολόγος, ΜScεπιστημονικά υπεύθυνη Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Χανίων σε συνεργασία με τον ΕΟΠΑΕ

ΚΟΒΟΝΤΑΣ ΤΑ ΑΟΡΑΤΑ ΝΗΜΑΤΑ: ΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΙΝΟΚΙΟ ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ «Δ. ΒΛΗΣΙΔΗΣ» 
 

« Παιδί μου θέλω πάνω από όλα να σου μάθω να περπατάς λεύτερη στο κόσμο χωρίς δεσμά.» Γιάννης Ρίτσος.

Τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου το θέατρο «Δημήτρης Βλησίδης» στα Χανιά ανοίγει τις πόρτες του για να υποδεχτεί μαθητές των δημοτικών σχολείων του νομού μας στην παράσταση «ΠΙΝΟΚΙΟ: ΕΝΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΑΓΟΡΙ». Πρόκειται για μία συνδιοργάνωση του Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Χανίων σε συνεργασία με τον ΕΟΠΑΕ, του Δήμου Χανίων και της Διεύθυνσης Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Χανίων, που αξιοποιεί το θέατρο ως ένα ουσιαστικό παιδαγωγικό εργαλείο, με στόχο την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας των παιδιών.  

Σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις στον τομέα της πρόληψης των εξαρτήσεων υπογραμμίζουν ότι η προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας παιδιών και εφήβων δεν οικοδομείται με τεχνικές εκφοβισμού, κηρύγματα ή στείρες απαγορεύσεις. Στη βάση αυτή, η θεατρική τέχνη -σε πλήρη αντιδιαστολή με την παθητική κατανάλωση εικόνων πίσω από μια ψηφιακή οθόνη- προσφέρει ένα ζωντανό, ασφαλές βίωμα, όπου τα παιδιά δεν ακούν απλώς μία διδαχή: συμπάσχουν, ταυτίζονται, αναγνωρίζουν δικές τους ανασφάλειες και επεξεργάζονται ηθικά διλήμματα χωρίς να νιώθουν ότι εκτίθενται ή κρίνονται. Με τον τρόπο αυτό καλλιεργούν κοινωνικές δεξιότητες που λειτουργούν ως ασπίδα απέναντι σε μελλοντικές εξαρτήσεις και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.

Η επιλογή του εν λόγω θεατρικού έργου το οποίο πρόκειται για μία σύγχρονη διασκευή της κλασικής ιστορίας του Κάρλο Κολόντι δεν έγινε τυχαία. Οι αξίες και τα μηνύματα που αναδεικνύονται όπως τα υγιή όρια που συνδέουν την ελευθερία με την ευθύνη και η προσωπική αυτονομία συνδέονται άμεσα με τους στόχους των προγραμμάτων πρόληψης και προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας των παιδιών.

Η στιγμή που ο Πινόκιο μεταμορφώνεται σε αληθινό αγόρι συμβολίζει τη στιγμή που αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του και παύει να είναι μια άβουλη μαριονέτα. Όπως αναφωνεί ο ίδιος αντικρίζοντας την παλιά ξύλινη μορφή του: «Πόσο γελοίος ήμουν όταν ήμουν μαριονέτα! Και πόσο χαρούμενος είμαι τώρα που έγινα ένα αληθινό αγόρι!»  

Οι περισσότεροι μεγαλώσαμε θεωρώντας ότι ο Πινόκιο είναι απλώς μια ιστορία για τα «άτακτα» παιδιά των οποίων η μύτη μεγαλώνει όταν λένε ψέματα. Στην πραγματικότητα όμως είναι η ιστορία ενός παιδιού που βγαίνει στον κόσμο άπειρο, αφελές και ευάλωτο.

Άραγε πόσοι από εμάς σήμερα που συναλλασσόμαστε καθημερινά με παιδιά, δεν κάνουμε άθελά μας το ίδιο; Μεγαλώνουμε νέους ανθρώπους, όπως τον Πινόκιο αφελείς, ανώριμους και ευάλωτους σε κάθε λογής πειρασμούς.

Επιστρατεύοντας ως μέσα την υπερπροστασία, την υπερκατανάλωση αγαθών, το διαρκές «ναι σε όλες τους τις επιθυμίες» και την αποφυγή των ορίων και των συνεπειών στις αρνητικές τους πράξεις, αναμένουμε ότι θα ανταποκριθούν στις προσδοκίες μας, θα ξεπεράσουν τα όποια εμπόδια και η ζωή θα ανταμείψει πλουσιοπάροχα εκείνους και εμάς.

Ξεχνάμε αυτό που τόσο τρυφερά μας θυμίζει ο Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ στον ΜΙΚΡΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑ: « Είναι ο χρόνος που έχεις αφιερώσει στο τριαντάφυλλό σου που κάνει το τριαντάφυλλό σου τόσο σημαντικό.» Δεν είναι τα υλικά αγαθά ή οι εύκολες παραχωρήσεις που θωρακίζουν ένα παιδί, αλλά η ουσιαστική, παρούσα και απαιτητική σχέση αγάπης και χρόνου.

Δεν αναγνωρίζουμε ότι αυτές οι πρακτικές διαπαιδαγώγησης πλάθουν ανθρώπους -μαριονέτες όπως τον ΠΙΝΟΚΙΟ- δεμένους με αόρατα νήματα τους οποίους ΄΄ οι πονηροί άλλοι΄΄ μπορούν εύκολα να χειραγωγήσουν και να εκμεταλλευτούν.

Χρειάζεται να συνειδητοποιήσουμε ότι η Αλεπού και ο Γάτος στην κλασική ιστορία του Κολόντι, δεν είναι απλώς παραμυθένιοι χαρακτήρες. Είναι οι γνώριμοι επιτήδειοι της εποχής μας που υπόσχονται στους νέους εύκολες απολαύσεις, γρήγορη δόξα και μια ζωή χωρίς κόπο ή κανόνες, τη γνωστή στην ιστορία «Χώρα των Παιχνιδιών».

Δυστυχώς στις μέρες μας, ένας σημαντικός αριθμός νεαρών ατόμων παρασύρονται από τις καταιγίδες των καιρών μας, αναζητώντας διέξοδο στην τεχνητή ευκολία, στις οθόνες ή στις εξαρτήσεις. Άτομα των οποίων η ανάγκη να ανήκουν σε μία ομάδα, τα ωθεί να συναινούν σε πράξεις που βαθιά μέσα τους δεν ΄΄εγκρίνουν΄΄, δυσκολεύονται να πουν όχι και παγιδεύονται σε ένα τρόπο ζωής που εν τέλει τα σπρώχνει πιο βαθιά στην απελπισία, στη μοναξιά και στην αποξένωση.

Αναρωτιόμαστε συχνά εμείς οι ενήλικες για τους νέους που «ξέφυγαν από το μονοπάτι που οδηγεί στην αλήθεια και στο φως» «πως βρέθηκαν στο σκοτάδι πως κατέληξαν έτσι». Αναρωτιόμαστε αλλά συνήθως επιρρίπτουμε την ευθύνη- είτε στους ίδιους είτε στους άλλους- ποτέ σε εμάς.

Γιατί εμείς οι ενήλικες ισχυριζόμαστε συχνά ότι είμαστε τέλειοι. Παραδεχόμαστε λάθη αλλά ποτέ ουσιαστικά. Λέμε «φταίνε οι άλλοι». Ζητάμε συγνώμη χρησιμοποιώντας τη φράση «Συγνώμη έφταιξα αλλά εσύ ήσουν που προηγουμένως μου είπες αυτό ή έκανες εκείνο». Μα συγνώμη με « αλλά» δεν είναι αληθινή συγνώμη.

Τέλος, στρεφόμαστε σε ειδικούς ψυχικής υγείας για να βοηθήσουμε τα παιδιά μας να κατανοήσουν τα λάθη τους, την ίδια στιγμή που εμείς αρνούμαστε να ΄΄δούμε΄΄ τα δικά μας σφάλματα και ελλείψεις. Μα όπως εύστοχα σημειώνει ο ΟΣΚΑΡ ΟΥΑΙΛΝΤ: «Στην αρχή τα παιδιά αγαπούν τους μεγάλους… καθώς μεγαλώνουν τους κρίνουν.» Και έτσι η δυσαρμονία στις σχέσεις είτε στο σχολείο είτε στην οικογένεια διαιωνίζεται.

Στο πλαίσιο αυτό η παράσταση ΠΙΝΟΚΙΟ ΕΝΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΑΓΟΡΙ ευελπιστούμε να αποτελέσει μια πολύτιμη αφορμή για να αναστοχαστούμε, να κόψουμε τα αόρατα νήματα της εξάρτησης και της αδράνειας και να δώσουμε στα παιδιά τον χώρο να γίνουν οι αυθεντικοί πρωταγωνιστές της ζωής τους.Γιατί τελικά το να «περπατά ένα παιδί στον κόσμο λεύτερο χωρίς δεσμά» όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Γιάννης Ρίτσος στο Πρωινό ΄Αστρο, σημαίνει πρώτα από όλα να έχει το θάρρος να είναι ο εαυτός του.

Πληροφορίες Παράστασης:

Διοργάνωση: Κέντρο Πρόληψης Περιφερειακής Ενότητας Χανίων του ΕΟΠΑΕ, Δήμος Χανίων, Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Χανίων  

Ημερομηνία & Ώρα: Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2026, 11:30 – 12:30  

Χώρος: Θέατρο «Δημήτρης Βλησίδης»

Είσοδος: Ελεύθερη για μαθητές και συνοδούς εκπαιδευτικούς  

Επικοινωνία / Δηλώσεις συμμετοχής για Δημοτικά Σχολεία: κ. Αλεξάνδρα Τερεζάκη στο τηλέφωνο του Κέντρου Πρόληψης: 28210 28166 καθημερινά (08:00 – 10:30). 

Συντελεστές παράστασης:ΘΕΑΤΡΟ ΚΟΥΚΛΑΣ PUPPETTHEATERREDICOLO. Σκηνοθεσία: Δέσποινα Καλπενίδου. Kατασκευή Κουκλών: Δέσποινα Καλπενίδου, Γιάννης Μόμτσιος. Πρωτότυπη Μουσική: Γιάννης Μόμτσιος.

Bιβλιογραφία

Ρίτσος, Γ. Πρωινό ΄Αστρο. Αθήνα: Εκδόσεις Κέδρος.

Saint- Exupery,A.de Ο Μικρός Πρίγκιπας.Αθήνα. Εκδόσεις Πατάκη

Collodi,C. Oι Περιπέτειες του Πινόκιο. Αθήνα. Εκδόσεις Πατάκη.

Wilde,O. Το Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι. Αθήνα. Εκδόσεις Μεταίχμιο

Γραμματάς,Θ. Το Θέατρο για παιδιά: Ιστορική, θεωρητική και μεθοδολογική προσέγγιση. Αθήνα. Εκδόσεις Τυπωθήτω

Ευρωπαικό Εγχειρίδιο για την Πρόληψη. Ευρωπαικό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών.