Η σύγχρονη κοινωνία προσφέρει μεγάλη προσωπική ελευθερία στους ανθρώπους που την αποτελούν, αλλά συγχρόνως δημιουργεί μεγάλη ανασφάλεια στα μέλη της. Αξίες που στο παρελθόν ήταν αδιαμφισβήτητες, στις μέρες μας αμφισβητούνται. Οι άνθρωποι σήμερα είναι ευάλωτοι σε θέματα που αφορούν στους διάφορους ρόλους τους και στις σχέσεις τους με τους άλλους. Για τον σκοπό αυτό το Κέντρο Πρόληψης Περιφερειακής Ενότητας Χανίων σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Α.Ε) στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του, παρέχει υπηρεσίες ατομικής συμβουλευτικής με ευρύτερο σκοπό την προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας των πολιτών.

Αναλυτικότερα για το πρόγραμμα ατομικής συμβουλευτικής

Το πρόγραμμα ατομικής συμβουλευτικής το οποίο σαν κύριο σκοπό του έχει το μοίρασμα προβλημάτων προς επεξεργασία τους αλλά και την παραπομπή σε εξειδικευμένα πλαίσια όποτε χρειάζεται, απευθύνεται σε κάθε ενδιαφερόμενο πολίτη. Η συγκεκριμένη δράση επιστημονικά στηρίζεται στη συμβουλευτική διαδικασία σε ατομικό επίπεδο, όπου ένας ειδικός (στέλεχος πρόληψης) σε καθορισμένο χρόνο στον χώρο του Κέντρου Πρόληψης έπειτα από σχετική συνεννόηση με το ενδιαφερόμενο άτομο, συνεξετάζει τα προβλήματα ή τις δυσκολίες που βιώνει, με στόχο την λειτουργικότερη αντιμετώπισή τους. Άτομα τα οποία ενδεικτικά θα μπορούσαν να συμμετέχουν στο πρόγραμμα της ατομικής συμβουλευτικής, μπορεί να ανήκουν στις παρακάτω ομάδες στόχου:

΄΄Καλώς ήρθατε στην ιστοσελίδα του Κέντρου Πρόληψης Νομού Χανίων σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Α.Ε). ΄΄.

Η ιστοσελίδα αυτή δημιουργήθηκε με στόχο ο κάθε ενδιαφερόμενος πολίτης:

- να ενημερωθεί για την ταυτότητα και τις δραστηριότητες του Κέντρου Πρόληψης Νομού Χανίων
- να αντλήσει πληροφορίες για θέματα πρόληψης και εξάρτησης με σκοπό την έγκυρη και σωστή ενημέρωση
- και τέλος να μεταφέρει τις δικές του προτάσεις, προκειμένου οι όποιες δράσεις πρόληψης να ανταποκρίνονται περισσότερο στις τοπικές ανάγκες.

Σας ευχόμαστε καλή πλοήγηση.

Το Κέντρο Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών Ν. Χανίων σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, την Διεύθυνση Π/θμιας και Δ/θμιας Εκπαίδευσης Ν. Χανίων, θέλοντας να ευαισθητοποιήσει τους εκπαιδευτικούς που εργάζονται με μαθητές σχολικής ηλικίας και εφηβικής ηλικίας σε θέματα πρόληψης και να απαντήσει στους προβληματισμούς τους, έχει σχεδιάσει μια σειρά από ενημερώσεις που αφορούν συλλόγους διδασκόντων Δημοτικών Σχολείων, Γυμνασίων, Λυκείων και ΤΕΕ του Νομού Χανίων.
Στόχος της παρέμβασης είναι: η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των εκπαιδευτικών στο ρόλο που μπορούν να παίξουν στην πρόληψη και την προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας των μαθητών.
Μεθοδολογία: Το πρόγραμμα φιλοδοξεί να προσεγγίσει θέματα που αφορούν στον παιδαγωγικό ρόλο του εκπαιδευτικού και στην καθημερινή ζωή του σχολείου. Το πρώτο μέρος της συνάντησης αφιερώνεται σε μια εικοσάλεπτη εισήγηση και το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων μεταξύ της συντονίστριας και των συμμετεχόντων με σκοπό την επεξεργασία των θεμάτων που απασχολούν τους παιδαγωγούς.

Τα σχολεία που θα συμμετέχουν στο πρόγραμμα θα έχουν τη δυνατότητα μιας δίωρης ενημέρωσης στο χώρο του σχολείου, με ένα από τα παρακάτω θέματα που προτείνονται:

• Ο ρόλος του σχολείου στην πρόληψη της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών και στην προαγωγή της υγείας .
• Ψυχοκοινωνικά προβλήματα μαθητών στο χώρο του σχολείου.
• Η δυναμική της επικοινωνίας δασκάλου – μαθητή – γονιού.
• Η κατανόηση και αντιμετώπιση του φαινομένου της επιθετικής συμπεριφοράς μαθητών στο σχολικό περιβάλλον.
• Η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού σχολικής και εφηβικής ηλικίας και οι δυσκολίες μαθητών και δασκάλων που εμποδίζουν τη διδακτική πράξη.
• Ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως συντονιστή της ομάδας τάξης

Είναι κοινά αποδεκτό ότι ο κατ' εξοχήν χώρος που εγγυάται την αποτελεσματική απόδοση ενός προγράμματος πρόληψης και προαγωγής της υγείας γενικότερα, εκτός από την οικογένεια, είναι και το σχολείο. Οι εκπαιδευτικοί αποτελούν ενεργό μέρος της σχολικής κοινότητας, και μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην ολόπλευρη ανάπτυξη των μαθητών. Αποτελούν πρότυπο για τους μαθητές, αλληλεπιδρούν καθημερινά μαζί τους και μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξή τους, μέσα από τις γνώσεις, τις εμπειρίες και την ευαισθησία που μπορούν να επιδείξουν.
Ο εκπαιδευτικός διευκολύνει τη μετάβαση του μαθητή από το στενό περιβάλλον της οικογένειας, στο πλαίσιο του σχολείου, των συνομηλίκων και της κοινωνίας γενικότερα.
Το σχολείο και συγκεκριμένα ο δάσκαλος μπορεί να βοηθήσει ή να δυσχεράνει την ανάπτυξη του μαθητή (νοητική, συναισθηματική, κοινωνική). Ακόμα και η μετάδοση της γνώσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη φύση της σχέσης μαθητή – δασκάλου, η οποία είναι αμφίδρομη.
Η καθημερινή πραγματικότητα όμως μας δείχνει ότι οι εκπαιδευτικοί είναι συχνά εξουθενωμένοι από πίεση της ύλης, τις αυξημένες απαιτήσεις του ρόλου τους, τους δύσκολους μαθητές και τις δύσκολες καταστάσεις που αντιμετωπίζουν στις τάξεις τους. Στα σχολεία μερικές φορές συναντάμε περιπτώσεις εκπαιδευτικών που είναι υπερβολικά επικριτικοί ή αποφεύγουν την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων ή εμπλέκονται υπερβολικά στα προβλήματα των μαθητών.
Το ελληνικό σχολείο συχνά κατηγορείται ότι περιορίζει τις δραστηριότητές του στη μετάδοση θεωρητικών γνώσεων και δεν προωθεί την παιδεία με την ευρεία έννοια. Υπάρχουν περιπτώσεις εκπαιδευτικών που άλλοτε υπερτιμούν και άλλοτε υποτιμούν το ρόλο που μπορούν να παίξουν στη ζωή των μαθητών τους. Εκείνοι που υπερτιμούν υποβιβάζουν τις ικανότητες των γονιών, ενώ εκείνοι που υποτιμούν, δείχνουν πεισμένοι ότι τα προβλήματα των μαθητών οφείλονται στην κληρονομικότητα και στο οικογενειακό περιβάλλον και δεν αναλαμβάνουν δράση στο πλαίσιο της αντιμετώπισής τους. Η πραγματικότητα είναι ότι τα ψυχοκοινωνικά προβλήματα των μαθητών που εμφανίζονται στο σχολείο, συχνά προέρχονται από τη διαπαιδαγώγηση στην οικογένεια αλλά συγχρόνως τροφοδοτούνται και από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς και τον τρόπο λειτουργίας τους σχολείου.
Ο σύλλογος διδασκόντων των σχολείων καλείται λειτουργεί υποστηρικτικά και ανακουφιστικά στις δύσκολες καταστάσεις που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί στις τάξεις τους.
Όπως είναι φανερό από τα παραπάνω, οι δάσκαλοι αντιμετωπίζουν έντονες δυσκολίες στο σχολείο και αναζητούν τρόπους χειρισμού και αντιμετώπισής τους. Για αυτούς τους λόγους το Κέντρο Πρόληψης προτείνει το πρόγραμμα ενημέρωσης – ευαισθητοποίησης συλλόγων εκπαιδευτικών των Δημοτικών, Γυμνασίων, Λυκείων και ΕΠΑΛ της πόλης και της επαρχίας του νομού Χανίων σε θέματα πρόληψης και προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας των μαθητών. Το πρόγραμμα μπορεί να καλύψει ένα μέρος αυτής της ανάγκης και να ευαισθητοποιήσει τους εκπαιδευτικούς ώστε να χειριστούν με αποτελεσματικότερο τρόπο ψυχοκοινωνικά προβλήματα των μαθητών.
Θα ήταν ουτοπικό να πούμε ότι το πρόγραμμα ενημερώσεων στοχεύει να αντιμετωπίσει όλες τις δυσκολίες μαθητών που παρουσιάζονται στο χώρο του σχολείου. Δίνει όμως τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες αφενός να ακούσουν εισηγήσεις από ειδικούς που αφορούν στο παιδαγωγικό τους ρόλο και αφετέρου να ανταλλάξουν εμπειρίες και προβληματισμούς, να θέσουν ερωτήματα και δυσκολίες προς συζήτηση και να αναζητήσουν από κοινού την αντιμετώπιση δύσκολων περιπτώσεων.
Το πρόγραμμα ενημερώσεων στους συλλόγους εκπαιδευτικών στα Σχολεία στοχεύει στην ευαισθητοποίηση των δασκάλων σε θέματα πρόληψης, στην ενίσχυση του παιδαγωγικού τους ρόλου και στη γνωριμία και δυνατότητα περαιτέρω συνεργασίας με το Κέντρο Πρόληψης.
Κάθε εκπαιδευτικός θα έχει τη δυνατότητα να τοποθετηθεί (μέσα από ερωτήσεις, παρατηρήσεις, σχόλια) σε θέματα που αφορούν στη διαπαιδαγώγηση και στην καθημερινή ζωή του σχολείου. Οι τοποθετήσεις αυτές θα επεξεργαστούν μέσα από ομαδική συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων με τους υπόλοιπους συμμετέχοντες.
Η μεθοδολογία του προγράμματος επικεντρώνεται στην υποκειμενική δυναμική της ομάδας και του ατόμου και βασίζεται στη διαπροσωπική σχέση και στην αλληλεπίδραση των συμμετεχόντων. Ο χώρος του σχολείου προσφέρεται ιδιαίτερα για μια τέτοια προσέγγιση, όπου η θεωρητική σκέψη συναντά την καθημερινή εμπειρία και πράξη.
Η διαφορετικότητα των εμπειριών μπορεί να βοηθήσει σε ένα εποικοδομητικό προβληματισμό για τη στάση και τη συμπεριφορά κάθε συμμετέχοντα απέναντι στους μαθητές και στο σχολείο γενικότερα.

Οι εισηγήσεις που προτείνονται στους συλλόγους διδασκόντων έχουν την παρακάτω Θεματολογία:

• Ο ρόλος του σχολείου στην πρόληψη της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών και στην προαγωγή της υγείας .
• Ψυχοκοινωνικά προβλήματα μαθητών στο χώρο του σχολείου.
• Η δυναμική της επικοινωνίας δασκάλου – μαθητή – γονιού.
• Η κατανόηση και αντιμετώπιση του φαινομένου της επιθετικής συμπεριφοράς μαθητών στο σχολικό περιβάλλον.
• Η ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού σχολικής και εφηβικής ηλικίας και οι δυσκολίες μαθητών και δασκάλων που εμποδίζουν τη διδακτική πράξη.
• Ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως συντονιστή της ομάδας τάξης

Κάθε σύλλογος διδασκόντων θα έχει τη δυνατότητα επιλογής ενός από τα παραπάνω θέματα για μια δίωρη ενημέρωση στο χώρο του σχολείου. Επίσης δίνεται η δυνατότητα σε κάθε σχολείο να προτείνει θέματα προς συζήτηση.

Το Κέντρο Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών Ν. Χανίων σε συνεργασία με τον Οργανισμό κατά των Ναρκωτικών (ΟΚΑΝΑ), την Διεύθυνση Π/θμιας και Δ/βάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Χανίων, θέλοντας να ευαισθητοποιήσει τους γονείς παιδιών προσχολικής, σχολικής ηλικίας και εφηβικής ηλικίας σε θέματα πρόληψης και να απαντήσει στους προβληματισμούς τους, έχει σχεδιάσει μια σειρά από ενημερώσεις που αφορούν συλλόγους γονέων Νηπιαγωγείων, Δημοτικών Σχολείων, Γυμνασίων, Λυκείων και ΤΕΕ του Νομού Χανίων.
Οι εισηγήσεις που προτείνονται στους συλλόγους έχουν την παρακάτω θεματολογία:

• Η ομαλή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού προσχολικής, σχολικής και εφηβικής ηλικίας
• Η δυναμική της επικοινωνίας και της σχέσης στην Οικογένεια
• Ψυχοκοινωνικά αίτια της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών και ο ρόλος της οικογένειας στην πρόληψης και προαγωγή της υγείας των παιδιών.
• Η συμβολή της οικογένειας στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης των παιδιών
• Εφηβεία και χρήση ουσιών
• Η συνεργασία και η αποτελεσματικότερη επικοινωνία των ομάδων που αποτελούν την σχολική κοινότητα (μαθητές-γονείς-εκπαιδευτικοί).
• Σύγχρονες μορφές εξαρτήσεων και ο ρόλος της οικογένειας στην πρόληψη και αντιμετώπισή του.
• Η κατανόηση και διαχείριση της επιθετικής συμπεριφοράς των παιδιών.

Κάθε σύλλογος γονέων έχει την δυνατότητα επιλογής ενός από τα παραπάνω θέματα για μια δίωρη ενημέρωση στον χώρο του σχολείου του.
Το πρώτο μέρος της συνάντησης αφιερώνεται σε μία 20λεπτη εισήγηση και το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων σε θέματα που απασχολούν τους συμμετέχοντες.
Τόπος υλοποίησης της ενημέρωσης είναι αίθουσα του εκάστοτε ενδιαφερόμενου σχολείου.

Το πρόγραμμα αφορά στην ενημέρωση – ευαισθητοποίηση συλλόγων γονέων Νηπιαγωγείων, Δημοτικών Σχολείων, Γυμνασίων, Λυκείων και ΕΠΑΛ της πόλης και της επαρχίας του Nομού Χανίων.
Οι γονείς σήμερα λόγω των ραγδαίων κοινωνικών αλλαγών αντιμετωπίζουν δυσκολίες στον γονεϊκό τους ρόλο. Βρίσκονται μετέωροι σε ένα κόσμο συνεχώς μεταβαλλόμενο, που έχει αμφισβητήσει σταθερές αξίες του παρελθόντος χωρίς να τις έχει αντικαταστήσει με κάτι καινούργιο. Οι γονείς σήμερα είναι περισσότερο ελεύθεροι στις επιλογές τους και στην διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους, έχουν χάσει όμως την ασφάλεια και τη σιγουριά σταθερών σημείων αναφοράς όπως τι είναι καλό και τι κακό, τι είναι σωστό και τι λάθος. Όλο και περισσότεροι γονείς στην εποχή μας αναζητούν ένα πλαίσιο να μιλήσουν, να ακούσουν και να ανταλλάξουν εμπειρίες, προβληματισμούς και δυσκολίες που αφορούν στον ρόλο τους και στην διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους. Συχνά απευθύνονται σε ειδικούς για να συζητήσουν θέματα που τους απασχολούν.
Το πρόγραμμα ενημερώσεων στους συλλόγους γονέων των σχολείων δίνει τη δυνατότητα στους γονείς να ακούσουν εισηγήσεις από ειδικούς του Κέντρου Πρόληψης Χανίων και να θέσουν ερωτήματα, να ανταλλάξουν εμπειρίες και προβληματισμούς χωρίς να δεσμευθούν σε μια μακροχρόνια και συστηματική διαδικασία η οποία ίσως τους δυσκόλευε να διαθέσουν τον απαιτούμενο χρόνο. Επιπλέον το γεγονός ότι στελέχη του Κέντρου πηγαίνουν στο χώρο του σχολείου, δηλαδή στο χώρο και των γονέων (αφού αποτελούν μέρος της σχολικής κοινότητας) λειτουργεί βοηθητικά στην προσέλευσή τους.
Η οικογένεια είναι το πρώτο περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει και αναπτύσσεται ο νέος άνθρωπος. Την αρχική βασική εμπιστοσύνη στον εαυτό μας την αποκτούμε μέσα από τις εικόνες / μηνύματα που μας δίνουν οι πρώτοι σημαντικοί άνθρωποι στη ζωή μας, δηλαδή οι γονείς μας. Μέσα από την εικόνα που αντανακλάται στα μάτια τους, αποκτούμε την πρώτη πίστη ότι είμαστε σημαντικοί κι αγαπητοί γι' αυτό που είμαστε. Μέσα από τις σχέσεις μας με τους γονείς μας αποκτούμε την πρώτη εμπιστοσύνη για τη ζωή, ανακαλύπτουμε την χαρά να είναι κανείς ζωντανός και να υπάρχει σ' αυτόν τον κόσμο μαζί με τους άλλους ανθρώπους.
Η επίδραση επομένως που θα ασκήσουν οι γονείς στην διαμόρφωση της αυτοαντίληψης και του χαρακτήρα γενικότερα των παιδιών τους, είναι καθοριστική. Μέσα από την σχέση που θα καλλιεργήσουν μαζί τους, και μέσα από την στάση που θα υιοθετήσουν απέναντι τους, θα τα βοηθήσουν να ενισχύσουν την αυτοεκτίμηση τους και να μην καταφύγουν σε αρνητικές επιλογές ζωής ή αυτοκαταστροφικές μορφές συμπεριφοράς. Έτσι η ποιότητα της σχέσης που έχει ένα άτομο με τους γονείς του, καθορίζει σ' ένα σημαντικό βαθμό την σχέση που έχει με τον εαυτό του και κατ' επέκταση τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει την ζωή γενικότερα.
Τα θέματα που επεξεργάζονται, κατά την διάρκεια των συναντήσεων στα σχολεία, περιλαμβάνουν τόσο την ανάγκη για ουσιαστική επικοινωνία μέσα στην οικογένεια, την ανάγκη για αποδοχή και σεβασμού των παιδιών καθώς και την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης τους, όσο και το ξεκαθάρισμα του ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει ο σύγχρονος γονιός στην πρόληψης και στην προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας του παιδιού.
Το πρόγραμμα βασίζεται στο γνωστικό και βιωματικό μοντέλο παρέμβασης γιατί έχει αποδειχθεί από τη διεθνή βιβλιογραφία ότι επιφέρουν σημαντικά αποτελέσματα στη πρόληψη και στην προαγωγή της υγείας.
Το γνωστικό μοντέλο εφαρμόζεται μέσα από τις εισηγήσεις και την ενημέρωση – ευαισθητοποίηση των γονέων σε θέματα που άπτονται του παιδαγωγικού τους ρόλου και της ομαλής ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης του παιδιού και του εφήβου.
Το βιωματικό μοντέλο υλοποιείται μέσα από την επικέντρωση στον ίδιο τον συμμετέχοντα –γονιό όταν θέτει εμπειρίες, ερωτήματα, δυσκολίες και προβληματισμούς. Οι εμπειρίες αυτές – βιώματα πρόκειται να επεξεργαστούν μέσα από ομαδική διαδικασία και ανταλλαγή με τους υπόλοιπους συμμετέχοντες. Η γνώση και απάντηση σε ερωτήματα βασίζεται αφενός στην υποκειμενική δυναμική του ατόμου και στην ελευθερία και αφετέρου στην αλληλεπίδραση με τους υπόλοιπους συμμετέχοντες, όσον αφορά στις απόψεις, στις στάσεις και στις αντιλήψεις τους.
Αρχικά πραγματοποιείται μία 20λεπτη εισήγηση από στέλεχος του Κέντρου Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών Ν. Χανίων, και στη συνέχεια ο χρόνος αφιερώνεται στους συμμετέχοντες με σκοπό να γίνει διάλογος και ανταλλαγή εμπειριών σε θέματα που τους προβληματίζουν και που έχουν να κάνουν είτε με την εισήγηση και το θέμα της συνάντησης, είτε με προβληματισμούς σε σχέση με την διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους και την σχέση τους μαζί τους.
Οι εισηγήσεις στους συλλόγους γονέων θα έχουν τα παρακάτω θέματα:
-Η ομαλή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού προσχολικής, σχολικής και εφηβικής ηλικίας
-Η δυναμική της επικοινωνίας και της σχέσης στην Οικογένεια
-Ψυχοκοινωνικά αίτια της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών και ο ρόλος της οικογένειας στην πρόληψης και προαγωγή της υγείας των παιδιών.
-Η συμβολή της οικογένειας στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης των παιδιών
-Εφηβεία και χρήση ουσιών
-Η συνεργασία και η αποτελεσματικότερη επικοινωνία των ομάδων που αποτελούν την σχολική κοινότητα (μαθητές-γονείς-εκπαιδευτικοί).
-Σύγχρονες μορφές εξαρτήσεων και ο ρόλος της οικογένειας στην πρόληψη και αντιμετώπισή του.
- Η κατανόηση και διαχείριση της επιθετικής συμπεριφοράς των παιδιών.
Κάθε σύλλογος γονέων έχει τη δυνατότητα επιλογής ενός από τα παραπάνω θέματα για μία δίωρη ενημέρωση στο χώρο του σχολείου.

Το Κέντρο Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών Ν. Χανίων σε συνεργασία με τον Οργανισμό κατά των Ναρκωτικών (ΟΚΑΝΑ), την Διεύθυνση Π/θμιας Εκπαίδευσης Ν. Χανίων, τους σχολικούς συμβούλους και την υπεύθυνη σχολικών δραστηριοτήτων, διοργανώνει πρόγραμμα που απευθύνεται σε δασκάλους και νηπιαγωγούς οι οποίοι επιθυμούν να γνωρίσουν και να εξοικειωθούν με τα παιδαγωγικά υλικά αγωγής υγείας:

• «Δεξιότητες για παιδιά δημοτικού» του ΚΕΘΕΑ για μαθητές ηλικίας 6- 12 ετών και
• «Ο πυξιδούλης και η πυξιδούλα στο νηπιαγωγείο» του Κέντρου Πρόληψης Θεσσαλονίκης «Πυξίδα» για νήπια και προνήπια.

Σκοπός της εκπαίδευσης είναι η εφαρμογή των εν λόγω υλικών σε τάξεις μαθητών νηπιαγωγείου ή δημοτικού σχολείου ώστε να προαχθεί η προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη των μαθητών.
Μεθοδολογία Προγράμματος: Η εκπαίδευση είναι βιωματική και προϋποθέτει την ενεργό συμμετοχή των εκπαιδευτικών. Χρησιμοποιούνται μέθοδοι ενεργητικής μάθησης όπως ελεύθερος συνειρμός, καλλιτεχνική δημιουργία, εργασία σε ομάδες, παιχνίδι ρόλων κ.λ.π. με κυρίαρχο στοιχείο τις ασκήσεις προσομοίωσης.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει:
- σεμινάριο: 8 δίωρων συναντήσεων, συνολικής διάρκειας 16 ωρών, με στόχο την εκπαίδευση και εξοικείωση των παιδαγωγών με τα υλικά αγωγής υγείας.
- ομάδα στήριξης: 5 δίωρων συναντήσεων, συνολικής διάρκειας 10 ωρών, με στόχο την υποστήριξη των εκπαιδευτικών σε τυχόν δυσκολίες που αντιμετωπίζουν κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των προγραμμάτων στην τάξη.

«ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ»
Πρωταρχικό ρόλο στη διαπαιδαγώγηση και κοινωνικοποίηση του παιδιού μετά από την οικογένεια κατέχει το σχολείο, το οποίο σύμφωνα με τη νομοθεσία οφείλει να καλύψει τα κενά της οικογένειας, να περιορίσει την κοινωνική ανισότητα και βοηθήσει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του μαθητή. Στο πλαίσιο του παραπάνω στόχου, οργανώθηκαν από το Υπουργείο Παιδείας δραστηριότητες εναλλακτικές του καθημερινού σχολικού προγράμματος. Ένα παράδειγμα είναι τα προγράμματα Αγωγής Υγείας, που στοχεύουν να βοηθήσουν τους μαθητές να αναλάβουν την ευθύνη της ζωής τους και της υγείας τους, αναπτύσσοντας δεξιότητες που θα τους επιτρέψουν να αντεπεξέρχονται καλύτερα στις δυσκολίες τις καθημερινής ζωής. Αγωγή Υγείας δεν είναι μια εκπαιδευτική διαδικασία μετάδοσης θεωρητικών γνώσεων, στοχεύει στη διαμόρφωση στάσεων και συμπεριφορών που προστατεύουν τον άνθρωπο από οτιδήποτε μπορεί να βλάψει την υγεία του και τη ζωή του. Στην Αγωγή Υγείας ανήκουν και τα προγράμματα πρόληψης της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών.
Προγράμματα Αγωγής Υγείας είναι και τα Παιδαγωγικά Υλικά που προτείνονται από τα στελέχη του Κέντρο Πρόληψης Χανίων σε συνεργασία με την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, τους σχολικούς συμβούλους και την υπεύθυνη σχολικών δραστηριοτήτων:

• «Δεξιότητες για Παιδιά Δημοτικού» του ΚΕΘΕΑ
• «Ο κήπος με τις 11 γάτες» του ΚΕΘΕΑ
• «Ο πυξιδούλης και η πυξιδούλα στο νηπιαγωγείο», του Κέντρου Πρόληψης Πυξίδα, Θεσσαλονίκης.

Στόχος αυτών των προγραμμάτων είναι η εκπαίδευση των παιδαγωγών στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των μαθητών στην τάξη, μέσα από την εφαρμογή των παραπάνω εκπαιδευτικών. Η εκπαίδευση είναι βιωματική και απαιτεί την ενεργή συμμετοχή των συμμετεχόντων, καθώς βιωματικό είναι και το πρόγραμμα που πρόκειται να υλοποιήσουν οι παιδαγωγοί στους μαθητές τους. Οι θεματικές ενότητες επεξεργάζονται μέσα από τεχνικές ενεργητικής μάθησης όπως παιδαγωγικά παιγνίδια, ελεύθερος συνειρμός, παιγνίδι ρόλων, εργασία σε υποομάδες, ανοιχτή συζήτηση κ.α.
Η βιωματική εκπαίδευση είναι η εκπαιδευτική διαδικασία που επικεντρώνεται στην υποκειμενική δυναμική του ατόμου και στην ελευθερία. Βασίζεται στη λειτουργία της ομάδας. Η λειτουργία της ομάδας αποτελεί μια εναλλακτική παιδαγωγική προσέγγιση που στηρίζεται στην διαπροσωπική σχέση και στην αλληλεπίδραση των συμμετεχόντων με σκοπό την εκπαίδευση και την ανάπτυξη του ατόμου και του συνόλου.
Ο χώρος του σχολείου προσφέρεται ιδιαίτερα για μια τέτοια προσέγγιση, όπου η θεωρητική σκέψη συναντά την καθημερινή εμπειρία και πράξη, μέσα από την παιδαγωγική σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή. Δύνεται μεγάλη έμφαση στον αυθορμητισμό και στην δημιουργικότητα του μαθητή, στην υποκειμενικότητά του και στην συνάντησή του με τον «Αλλο» -με τις θεωρίες του, τις πρακτικές, τις απόψεις τις στάσεις και αντιλήψεις του- μέσα από αυτό που τον συνδέει και αυτό που τον διαφοροποιεί. Τα προς μάθηση δεδομένα συνδέονται με τη βιωμένη εμπειρία των μελών της ομάδας και δεν είναι ξένα προς τους συμμετέχοντες.
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού ως συντονιστή μιας ομάδας είναι πρώτα από όλα να δημιουργήσει ένα κλίμα ασφάλειας και εμπιστοσύνης μέσα στην τάξη. Χρειάζεται να ωθήσει τους μαθητές να αναλάβουν όσο το δυνατόν περισσότερες πρωτοβουλίες και ευθύνες. Συντονίζω μία ομάδα σημαίνει υποστηρίζω τους μαθητές να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία, να ανταλλάξουν εμπειρίες, να συνεργαστούν, να επικοινωνήσουν, να μάθουν με την έννοια να αποκτήσουν τρόπους εξερεύνησης του κόσμου και αντιμετώπισης των δυσκολιών τους. Ο τρόπος με τον οποίο ο εκπαιδευτικός συντονίζει την τάξη του και η σχέση που αναπτύσσει με τους μαθητές είναι καθοριστικοί για την εξέλιξη ενός προγράμματος.
Η εκπαίδευση των παιδαγωγών περιλαμβάνει δύο φάσεις:
΄Α φάση: Σεμινάριο, συνολικής διάρκειας 16 ωρών με σκοπό την εξοικείωση των συμμετεχόντων με το εκάστοτε παιδαγωγικό υλικό και
΄Β φάση: Ομάδα στήριξης, συνολικής διάρκειας 10 ωρών με σκοπό την διευκόλυνση των συμμετεχόντων στην εφαρμογή του προγράμματος στις τάξεις.
Ενδεικτική θεματολογία που αναπτύσσεται στη διάρκεια του προγράμματος είναι:

• Αναζήτηση προσωπικής και κοινωνικής ταυτότητας
• Αυτογνωσία, Αυτοεκτίμηση
• Έλεγχος παρορμήσεων, αυτοέλεγχος
• Αναγνώριση και διαχείριση συναισθημάτων
• Συνεργασία, επικοινωνία
• Διαχείριση ανθρωπίνων σχέσεων και συγκρούσεων κ.α.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Πρόγραμμα για εκπαιδευτικούς Π/θμιας Εκπαίδευσης
«Η συμβολή του παραδοσιακού παραμυθιού στην
συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών»

Το Κέντρο Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών Ν. Χανίων σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, την Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης, τους Σχολικούς Συμβούλους και την Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων υλοποιεί πρόγραμμα που απευθύνεται σε δασκάλους και νηπιαγωγούς οι οποίοι επιθυμούν να ενισχύσουν την συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των μαθητών στην τάξη, μέσα από την επεξεργασία λαϊκών παραμυθιών. Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων με τους εκπαιδευτικούς γίνεται ανάλυση των παραμυθιών που επιλέγονται από τους ίδιους τους συμμετέχοντες. Σκοπός του προγράμματος είναι να αναγνωριστεί η κρυφή, συμβολική γλώσσα των παραμυθιών και πως αγγίζει τον ψυχισμό του παιδιού προσχολικής και σχολικής ηλικίας.
Η εκπαίδευση βασίζεται στη λειτουργία και στη δυναμική της ομάδας. Εμπεριέχει την έννοια της συζήτησης, της ανταλλαγής, της προσωπικής αναζήτησης, μέσα σε ένα πλαίσιο συνεργασίας.
Το πρόγραμμα μέσα από την επεξεργασία παραμυθιών δίνει τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες να εμβαθύνουν σε θέματα αξιών, συναισθημάτων, δυσκολιών της ζωής, συγκρούσεων κ.λ.π.
Όσον αφορά στα παιδιά μέσα από την ταύτιση με τους ήρωες, ανακαλύπτουν τρόπους να επαναδιαπραγματευτούν την πραγματικότητα και να συνειδητοποιήσουν εναλλακτικούς τρόπους ύπαρξης και συνύπαρξης.

Το Κέντρο Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών Ν. Χανίων σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, του σχολικούς συμβούλους και την υπεύθυνη σχολικών δραστηριοτήτων υλοποιεί πρόγραμμα που απευθύνεται σε δασκάλους και νηπιαγωγούς οι οποίοι επιθυμούν να ενισχύσουν την συναισθηματική και κοινωνική ανάπτυξη των μαθητών στην τάξη, μέσα από την επεξεργασία λαϊκών παραμυθιών.
Το πρόγραμμα απευθύνθηκε σε εκπαιδευτικούς Π/βάθμις Εκπαίδευσης με βάση το σκεπτικό ότι οι συγκεκριμένες ομάδες στόχου χρησιμοποιούν το παραμύθι με στόχο την καλλιέργεια και ανάπτυξη των μαθητών προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Το παραμύθι είναι κοινά αποδεκτό ότι αποτελεί ένα μέσο εκπαίδευσης και ψυχαγωγίας των παιδιών. Εδώ και πολλά χρόνια υποστηρίζεται από παιδαγωγούς, λαογράφους, φιλόλογους, ιστορικούς, κοινωνιολόγους, ερευνητές, ψυχολόγους, ψυχαναλιτές κ.α. ότι καλλιεργεί αξίες ζωής, εμπλουτίζει τη φαντασία, δίνει αφορμές για σκέψη, προβληματισμό και συζήτηση και γενικότερα ενισχύει την ολόπλευρη ανάπτυξη των παιδιών.
Το παραμύθι στις αρχές του 19ου αιώνα ήταν ένα μέσο ψυχαγωγίας και κοινωνικότητας όχι μόνο των παιδιών αλλά και των ενηλίκων. Στη σύγχρονη εποχή είναι πολύ διαδεδομένο το ρεαλιστικό παραμύθι που προσπαθεί να περάσει αξίες ζωής, οικολογικά, αντιπολεμικά μηνύματα, μιλάει για συναισθήματα και ιδιαίτερα για τα δυσάρεστα συναισθήματα (ζήλια, θυμός, θλίψη, μοναξιά κ.α.). Παρόλη την ευρεία διάδοση αυτού του είδους του παραμυθιού συγχρόνως γίνεται πολύ μεγάλος λόγος για το λαϊκό, παραδοσιακό, μαγικό, κλασικό ή αλλιώς το κατεξοχήν παραμύθι. Αυτό δηλαδή που μπερδεύει την αλήθεια με το ψέμα, δίνει έμφαση στο υπερφυσικό στοιχείο, μιλάει για ανήκουστα γεγονότα με τον πιο απλό, φυσικό και πραγματικό τρόπο. Αυτό το είδος παραμυθιού αρέσει περισσότερο στα παιδιά γιατί επεξεργάζεται προσωπικά εσωτερικά θέματα και συγχρόνως πανανθρώπινα. Δεν είναι τυχαία η παγκόσμια διάδοση και «ομοιομορφία» των παραδοσιακών παραμυθιών, παρ' όλες τις τοπικές του ιδιαιτερότητες
Επιπλέον το παραμύθι προτείνεται και από το υπουργείο παιδείας ως ένα μέσο για την ολόπλευρη ανάπτυξη των μαθητών. Επίσης τα παιδιά γοητεύονται από τα παραμύθια και έχουν την επιθυμία να τα ακούν και να τα ξανακούν, άρα η ανάδειξη της συμβολής τους στην εξέλιξη του παιδιού, αγγίζει ανάγκες εκπαιδευτικών και παιδιών.
Πιο συγκεκριμένα για το πρόγραμμα. Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων με τους εκπαιδευτικούς πραγματοποιείται επεξεργασία παραμυθιών που επιλέγουν οι ίδιοι οι συμμετέχοντες. Σκοπός του προγράμματος είναι να αναγνωριστεί η κρυφή, συμβολική γλώσσα των παραμυθιών και πως αγγίζει τον ψυχισμό του παιδιού προσχολικής και σχολικής ηλικίας.
Η εκπαίδευση βασίζεται στη λειτουργία και στη δυναμική της ομάδας. Εμπεριέχει την έννοια της συζήτησης, της ανταλλαγής, της προσωπικής αναζήτησης, μέσα σε ένα πλαίσιο συνεργασίας.
Η συγκεκριμένη δράση του Κέντρου Πρόληψης μέσα από την επεξεργασία παραμυθιών δίνει τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες να εμβαθύνουν σε θέματα αξιών, συναισθημάτων, δυσκολιών της ζωής, συγκρούσεων κ.λ.π.
Όσον αφορά στα παιδιά μέσα από την ταύτιση με τους ήρωες, ανακαλύπτουν τρόπους να επαναδιαπραγματευτούν την πραγματικότητα και να συνειδητοποιήσουν εναλλακτικούς τρόπους ύπαρξης και συνύπαρξης.
Το παραμύθι και ιδιαίτερα το παραδοσιακό ή μαγικό παραμύθι επεξεργάζεται θέματα που απασχολούν τα παιδιά, όπως η πορεία του ήρωα προς την αυτονόμηση, η αναζήτηση θηλυκής ή αρσενικής ταυτότητας, οι οικογενειακές σχέσεις, η διαχείριση συναισθημάτων φόβου, ανασφάλειας, μοναξιάς, άγχος αποχωρισμού, διαχείριση σχέσεων, αντιζηλιών, κ.α. Γίνεται κατανοητό ότι οι μαγικές αυτές ιστορίες προκαλούν τη σκέψη και τον προβληματισμό στα παιδιά αφού μιλούν για εσωτερικά τους θέματα, εσωτερικές συγκρούσεις αλλά και για τις σχέσεις τους με τον εξωτερικό κόσμο. Μέσα από τον προβληματισμό που προκαλεί το παραμύθι, πραγματοποιείται μία ενδοψυχική επεξεργασία που διευκολύνει την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Επίσης τα θέματα αυτά που απασχολούν τα παιδιά μπορούν να γίνουν αφορμή για συζήτηση στις τάξεις αλλά και για προσωπική έκφραση των παιδιών μέσα από το λόγο, τη ζωγραφική, το θεατρικό παιγνίδι κ.α.
Το λαϊκό παραμύθι μιλάει στη γλώσσα του παιδιού, όπου το πραγματικό και το υπερφυσικό στοιχείο συγχέονται, δεν διαχωρίζονται, άρα είναι κοντά στον ψυχισμό του παιδιού.

Επιμέλεια άρθρου: Νυσταζάκη Ιωάννα Κοινωνική Λειτουργός, τ. Εκπαιδευτικός ΑΤΕΙ Κρήτης, Στέλεχος Πρόληψης

Η εφηβεία είναι η περίοδος της μετάβασης από την παιδική στην ώριμη ηλικία και έχει για Κέντρο της την ήβη. Για να πούμε όμως την αλήθεια τα όριά της είναι ασαφή. Μια εικόνα που πιθανόν να μας φέρνει κοντά στο τι είναι εφηβεία είναι η εικόνα της γέννησης. Η εφηβεία θα μπορούσε να είναι μια δεύτερη γέννηση με το κόψιμο του ομφάλιου λώρου ( η εξάρτηση από την οικογένεια) σταδιακά από τον ίδιο τον έφηβο. Αυτή η δεύτερη γέννηση δίνει στους εφήβους τη δυνατότητα, αργότερα να μπορέσουν να ζήσουν ως αυτόνομα άτομα με δικές τους επιθυμίες, αναλαμβάνοντας πλήρως τις υποχρεώσεις τους.
Στην προσπάθεια τους αυτή αρκετοί έφηβοι εκδηλώνουν συμπεριφορές ή επιδίδονται σε δραστηριότητες που μπορεί να προκαλέσουν ζημιά στο περιβάλλον ή και στον εαυτό τους.
Τα επικίνδυνα «παιχνίδια» και άλλες δραστηριότητες που μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρά ατυχήματα και τραυματισμούς, η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών, οι συχνές απουσίες, η χαμηλή βαθμολογία και γενικότερα η δυσκολία προσαρμογής στο σχολείο, οι απόπειρες αυτοκτονίας, καθώς και η επιθετική / αντικοινωνική συμπεριφορά ανήκουν στις αποκλίνουσες εκδηλώσεις.
Μελέτες και έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί τις τελευταίες δεκαετίες επιβεβαιώνουν τη θεωρία «των προβληματικών συμπεριφορών» που υποστηρίζει ότι κάποια προβληματική συμπεριφορά δεν εμφανίζεται μεμονωμένα αλλά ως μέρος ενός συμπλέγματος προβληματικών συμπεριφορών διαφόρων τύπων. Συνήθως οι μαθητές που εκδηλώνουν κάποια από τις συμπεριφορές υψηλού κινδύνου μοιράζονται ορισμένα κοινά κοινωνικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά π.χ. το φύλο.
Το φύλο αποτελεί ισχυρότατο προσδιοριστικό παράγοντα σε όλες τις συμπεριφορές υψηλού κινδύνου. Στα αγόρια εμφανίζονται συχνότερα, διαταραχές συμπεριφοράς που χαρακτηρίζονται από παρορμητικότητα και επιθετικότητα, χρήση ναρκωτικών, χαμηλή σχολική επίδοση, ατυχήματα και τραυματισμοί, ενώ τα κορίτσια έχουν περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν διαταραχές που σχετίζονται με το σώμα τους και τη συναισθηματική τους κατάσταση, όπως είναι τα ψυχοσωματικά ενοχλήματα, η καταθλιπτική διάθεση και η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά (απόπειρες αυτοκτονίας).
Επίσης η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών κυρίως των παράνομων, συνδέεται σημαντικά με την εκδήλωση των περισσότερων άλλων μορφών συμπεριφοράς υψηλού κινδύνου π.χ. οι έφηβοι μαθητές που έχουν κάνει χρήση έστω και μια – δύο φορές οποιασδήποτε παράνομης ουσίας έχουν αυξημένες πιθανότητες να καπνίζουν, να πίνουν, να εκδηλώνουν αντικοινωνική συμπεριφορά, να έχουν χαμηλές σχολικές αποδόσεις και να έχουν κάνει απόπειρα αυτοκτονίας.
Για τους περισσότερους εφήβους κάποιες από τις διαταραχές αυτές (εφόσων δεν έχουν ένταση, διάρκεια , ακρότητα) συνδέονται με το εξελικτικό στάδιο της εφηβείας και στη συνέχεια περιορίζονται ή και εξαλείφονται. Σε άλλους όμως αποτελούν πρόωρους προγνωστικούς δείκτες για τη διατήρηση και την επιδείνωση αυτών, στην ενήλικη ζωή.
Άσχετα με την έκβαση που πιθανόν να έχουν αυτές οι εκδηλώσεις υπάρχουν θεσμοί που μπορούν να υποστηρίξουν και να βοηθήσουν τον έφηβο (οικογένεια – σχολείο). Παρόλο που στη ζωή των εφήβων φαίνεται ότι προοδευτικά περιορίζονται οι επιδράσεις της οικογένειας και του σχολείου, εντούτοις αυτοί οι δύο χώροι κοινωνικοποίησης εξακολουθούν να παίζουν πρωταρχικό ρόλο.
Ιδιαίτερη σημασία στην προσπάθεια υποστήριξης των εφήβων στα πλαίσια του σχολείου, έχει η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών (υπάρχουν ειδικά προγράμματα στην Αγωγή Υγείας), έτσι ώστε από τη μία να μπορούν ν' αναγνωρίζουν έγκαιρα τα χαρακτηριστικά κινδύνου και να παραπέμπουν τον έφηβο μαθητή σε οργανωμένες – εξειδικευμένες δομές και από την άλλη να μπορούν να εφαρμόζουν προγράμματα πρόληψης που έχουν ως στόχο να συμβάλλουν στην ανάπτυξη στάσεων και συμπεριφορών που θα επιτρέψουν στον έφηβο να αποκτήσει αυτονομία, να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις επιρροές που δέχεται να μπορεί να διαχειρίζεται τις δύσκολες καταστάσεις που παρουσιάζονται, να μπορεί να αποφασίζει συνειδητά και υπεύθυνα για τη ζωή του.
Συγκεκριμένα για το χρονικό διάστημα 2010 - 2011 το Κέντρο Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών σε συνεργασία με τον Οργανισμό κατά των Ναρκωτικών ΟΚΑΝΑ και την Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης διοργανώνουν Πρόγραμμα Εκπαίδευσης στο Παιδαγωγικό Υλικό «Συζητήσεις Εφήβων» ή <<Στηρίζομαι στα πόδια μου>> για την Ψυχική Υγεία και τις Διαπροσωπικές Σχέσεις.
Το Σεμινάριο απευθύνεται σε Εκπαιδευτικούς Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης που διδάσκουν στην Γ΄ Γυμνασίου και στο Λύκειο και επιθυμούν να εφαρμόσουν το Παιδαγωγικό Υλικό στους μαθητές τους.

Γράφει: η Νυσταζάκη Ιωάννα Κοινωνική Λειτουργός

Με το δεύτερο χρόνο της ανάπτυξης του βρέφους η εξέλιξη αφορά περισσότερο την κινητική δραστηριότητα. Η δυνατότητα να χρησιμοποιήσει το σώμα του, του επιτρέπει να δρα πάνω στο περιβάλλον και να μιμείται όχι μόνο τις κουβέντες αλλά και τις κινήσεις των ενηλίκων.
Η επιθετικότητα του, που εκδηλωνόταν προηγουμένως με το στόμα και τις δαγκωματιές, τώρα επεκτείνεται σε ότι μπορεί να φθάσει το σώμα του, σε αυτό που μπορεί να πιάσει, να σκίσει, να πετάξει κάτω . Η λειτουργία της κίνησης, ακριβώς όπως η λειτουργία της τροφής στον 1ο χρόνο, θα γίνει τρόπος έκφρασης των συναισθημάτων του.
Σε αυτό το στάδιο επιτυγχάνεται και η συγκράτηση των σφικτήρων.
Με την κατάκτηση της πειθαρχίας των σφικτήρων του, το παιδί ανακαλύπτει την έννοια της εξουσίας του, της ατομικής του ιδιοκτησίας, και των προσωπικών του προϊόντων .
Η στάση του ενηλίκου, ο οποίος συνδέει την έννοια του άσχημου και του βρόμικου με αυτήν των «κακά» είναι, από ηθικής πλευράς, μια από τις πρώτες έννοιες καθαριότητας και ηθικής.
Εδώ ακριβώς εγκαθιδρύεται η μετέπειτα συμπεριφορά της καθαριότητας και της πειθαρχίας απέναντι στον εαυτό μας. Επειδή όμως το παιδί δεν μπορεί να αποκηρύξει μια απόλαυση παρά μόνο για να βρει κάποια άλλη, αρχίζει να μεταθέτει το ενδιαφέρον του σε υποκατάστατα: πύργους από άμμο, τσαλαβουτήματα στο νερό, παίξιμο στη λάσπη κ.λ.π.
Σε αυτό το στάδιο χρειάζεται μεγάλη προσοχή γιατί εάν η αγωγή από τους γονείς επιφέρει μια καταδίκη υπερβολικά αυστηρή και απαγορευτική, το παιδί, αργότερα πιθανά να δυσκολεύεται να εκφράσει φυσιολογικά την επιθετικότητά του και να υποφέρει από μια απόλυτα σχολαστική καθαριότητα και τάξη.
Επίσης ένας αριθμός σωματικών διαταραχών ( διάρροιες, δυσκοιλιότητα, άρνηση για τροφή, στομαχόπονοι κ.λ.π. ) συνήθως συνδέονται με μη επιτυχημένους χειρισμούς σε αυτό το στάδιο.
Όλες αυτές οι παιδαγωγικές απαγορεύσεις που χρειάζεται να βάζουν οι γονείς οδηγούν το παιδί στο να τους νιώσει περισσότερο εξαναγκαστικούς.
Όμως με τον τρόπο αυτό οι γονείς βοηθούν την ανάπτυξη της ικανότητας του παιδιού να λέει «όχι», μια ικανότητα που από εδώ και πέρα το βοηθά να αγωνιστεί ενάντια στον εξωτερικό κόσμο και στις απαγορεύσεις που του επιβάλλει.
Η απόκτηση της ικανότητας να λέει «όχι» σημαδεύει ένα καινούριο σημαντικό στάδιο στην κατάκτηση της αυτόνομης προσωπικότητας του παιδιού γιατί αποκαλύπτει την ικανότητα της κρίσης.
Στο παρελθόν το παιδί αντιδρούσε μόνο με κινήσεις του σώματός του φωνές κλάματα π.χ. μία κίνηση άρνησης του κεφαλιού. Τώρα με το «όχι» εμφανίζεται η κρίση, η συζήτηση και η αρχή του διαλόγου.
Προς το τέλος του 2ου χρόνου ο δεσμός με τη μητέρα αρχίζει να χαλαρώνει σταδιακά.
Σε αυτό το στάδιο το παιδί χρειάζεται βοήθεια στο να μπορεί να αντέξει τη ζήλια με την αγωνία και την επιθετικότητα που αυτή του γεννά. Μια ζήλια ευεργετική στην ουσία, γιατί το βοηθά να απεξαρτηθεί από τη μητέρα.
Στη διάρκεια του 3ου και 4ου χρόνου το παιδί θα γνωρίσει καινούριες σχέσεις, όπου θα πρέπει να διαπραγματευτεί καινούριες δυσκολίες. Θα πρέπει να συνεχίσει να αντέχει το μοίρασμα της μητέρας με άλλα πρόσωπα αλλά κυρίως θα πρέπει να αντιμετωπίσει τις συναισθηματικές ανασφάλειες, που θα αναπτυχθούν με την αντικειμενική επιβεβαίωση της ανδρική ή της γυναικείας του φύσης. Σε αυτό το στάδιο το παιδί από άφυλο που ένιωθε πριν αρχίζει να καταλαβαίνει το φύλο στο οποίο ανήκει, και καλείται με τη βοήθεια των γονέων να εδραιώσει την αγορίστικη ή κοριτσίστικη βιολογική φύση του και να βρει τη θέση του στην οικογένεια.
Μεταξύ 3 και 5 ετών το παιδί έχει μια σαφή εικόνα του σώματός του σε σχέση με το χώρο και σε σχέση με τους άλλους.
Ξέρουμε ότι είναι ακόμα η ηλικία όπου το παιδί μπορεί να αναπαραστήσει στα σχέδια του ένα πλήρες πρόσωπο με κορμό πόδια, χέρια, δάκτυλα και ένα κεφάλι που έχει αυτιά, μάτια, στόμα κ.λ.π
Όλη αυτή η σειρά αποδοχών και απαρνήσεων δεν μπορεί να γίνει υποφερτή παρά μόνο εάν το παιδί νιώθει την ασφάλεια που φέρνει η αγάπη η αποδοχή και η τρυφερότητα από τους γονείς – υπό τον όρο ότι αυτή η αγάπη των γονέων δεν είναι ούτε κτητική ούτε επιθετική.
Η ικανότητα να δεχθεί το παιδί το γονεικό ζεύγος και η κατανόηση ότι αυτό δεν μπορεί να είναι μέσα στο ζεύγος, πρέπει να έχει καλλιεργηθεί από πολύ νωρίτερα.
Θα πρέπει δηλ. να έχει δεχθεί τις αρνήσεις της μητέρας και τη ζήλια του μοιράσματος με τον πατέρα, τους αδελφούς ή τις αδελφές. Μια μητέρα που δεν θα μπορούσε να πει όχι στην επιθυμία του παιδιού για αποκλειστική σχέση, θα έκανε «κακό».
Είναι καλό για το παιδί να αντέχει σταδιακά τον πόνο της ζήλιας, προκειμένου να δεχθεί τους άλλους και να βγει από τον εαυτό του. Με αυτόν τον τρόπο από τη μια η μη κτητική συμπεριφορά της μητέρας και από την άλλη η εξασφάλιση της γαλήνιας τρυφερότητάς της, διευκολύνει το παιδί να αποδεσμευτεί τόσο από αυτήν όσο και από τον πατέρα.
Επίσης η εικόνα του πατέρα χρειάζεται να προσφέρει όρια, δύναμη και ασφάλεια.
Εάν το παιδί με τη βοήθεια και τη στήριξη των γονέων του ξεπεράσει επιτυχώς αυτό το στάδιο θα μπορέσει να φθάσει στην επιβεβαίωση του εαυτού του και στην ικανότητα να αγαπά.
Βιβλιογραφικές πηγές:
- Συναισθηματική Νοημοσύνη: John Gottman Ψυχανάλυση & Εκπαίδευση: Ζωρζ Μοκο
- Σύγχρονα Θέματα Ψυχιατρικής: Τσιάντης - Μανωλόπουλος

Η εφηβεία είναι μια από τις πιο δύσκολες περιόδους στην ζωή ενός ανθρώπου. Ο έφηβος στην προσπάθεια του να ενηλικιωθεί, συχνά απορρίπτει σχέσεις και συμπεριφορές οι οποίες υπήρξαν σημαντικές για το μεγάλωμα του. Έτσι σ' αντίθεση με την παιδική ηλικία στην οποία αναζητούσε την ασφάλεια αλλά και μια κοντινή
σχέση με τους γονείς και τους δασκάλους του, στην διάρκεια της εφηβείας, ο νέος άνθρωπος φαίνεται να επιδιώκει κυρίως την γνωριμία με το καινούργιο και μια σχέση ταύτισης αυτή την φορά, με τους ομηλίκους του. Μια σχέση ταύτισης που προσδοκά να τον βοηθήσει στο ξεκαθάρισμα της δικής του ατομικής ταυτότητας και της θέσης που κατέχει στον κόσμο. Παράλληλα οι έφηβοι στην εποχή μας κατακλύζονται από μια πληθώρα αρνητικών μηνυμάτων και προτύπων συμπεριφοράς σε σχέση με τους εφήβους παλαιότερων εποχών γεγονός που τους καθιστά περισσότερο ευάλωτους και επιρρεπείς σε προβλήματα όπως η χρήση ουσιών και η παραπτωματική συμπεριφορά. Οι μέχρι τώρα έρευνες τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες χώρες, έδειξαν ότι νεαρά άτομα απ' όλες τις κοινωνικό-πολιτισμικές ομάδες μπορεί να είναι ευάλωτα στην πειραματική χρήση ή την κατάχρηση νόμιμων κα παράνομων εξαρτησιογόνων ουσιών. Το φαινόμενο της χρήσης ουσιών είναι σίγουρα πολύπλοκο και πολυπαραγοντικό. Εξετάζοντας όμως τους ατομικούς αιτιολογικούς παράγοντες, φαίνεται ότι πολλοί νέοι που έχουν δυσκολίες επικοινωνίας και ουσιαστικής σχέσης με το περιβάλλον τους αδυνατούν να αντέξουν τις ματαιώσεις της καθημερινής ζωής, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να αποφορτιστούν συναισθηματικά και να κατευθύνουν την ενέργεια τους προς δημιουργικούς στόχους. Οι νέοι που δυσκολεύονται είναι πιθανόν να καταφύγουν στην αναζήτηση «μαγικών λύσεων» και «τεχνητών παραδείσων», στην προσπάθεια να απαλλαγούν από την δύσκολη και ίσως άχαρη καθημερινότητα τους. Καταλαβαίνουμε επομένως πόσο σημαντικό είναι για τους εφήβους να μπορέσουν να εκφράσουν σ' ένα προστατευμένο χώρο όπως είναι το σχολείο, υπό την παρουσία του εκπαιδευτικού, τους προβληματισμούς και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Ας μην ξεχνάμε εξάλλου ότι πρωταρχικό ρόλο στην διαπαιδαγώγηση και κοινωνικοποίηση του παιδιού μετά από την οικογένεια, κατέχει το σχολείο, το οποίο σύμφωνα με την νομοθεσία οφείλει να καλύψει τα κενά της οικογένειας, να περιορίσει την κοινωνική ανισότητα και να βοηθήσει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του μαθητή. Λέγοντας ολόπλευρη ανάπτυξη του μαθητή, εννοούμε την φυσική, νοητική, πνευματική, συναισθηματική, κοινωνική και δημιουργική ενδυνάμωση του προς όφελος της προσωπικής, οικογενειακής, επαγγελματικής και κοινωνικής του ζωής. Το σχολείο οφείλει να στρέφει ένα μέρος των ενεργειών του προς όφελος της ανάπτυξης της προσωπικότητας των μαθητών βοηθώντας τους στην πορεία της αυτονόμησης και τη ενηλικίωσής τους..
Tο σχολικό περιβάλλον χρειάζεται να παρέχει στον έφηβο μαθητή, το ανθρώπινο και ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο ο μαθητής θα μπορέσει να εκφράσει και να μοιραστεί τις προσδοκίες τις ελπίδες τους στόχους για το μέλλον καθώς και τις δυσκολίες τους φόβους και τις ανησυχίες του στη σχέση με τον εαυτό του ή τους άλλους.
Η αναγνώριση από την μεριά του σχολείου της ανάγκης να μιλήσουν οι μαθητές για θέματα που αφορούν στους ίδιους και στις δυσκολίες που βιώνουν σε σχέση με τον εαυτό τους και στις σχέσεις τους με άλλα κοινωνικά πλαίσια όπως είναι η οικογένεια, το σχολείο, η παρέα κλπ, βοηθά τους εφήβους να αναλάβουν ένα σημαντικό κομμάτι της ευθύνης της υγείας και της ζωής τους και συμπληρώνει θετικά τον ρόλο του σχολείου ως παιδαγωγικού θεσμού.
Το Κέντρο Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών λαμβάνοντας υπόψη το παραπάνω πλαίσιο σε συνεργασία με τον Οργανισμό κατά των Ναρκωτικών (ΟΚΑΝΑ), την Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Νομού Χανίων καθώς και την Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων διοργανώνουν στις αρχές κάθε σχολικής χρονιάς έως το 2013 εκπαιδευτικό πρόγραμμα, για την εφαρμογή των παιδαγωγικών υλικών «Συζητήσεις Εφήβων - Ψυχική Υγεία και Διαπροσωπικές Σχέσεις & Στηρίζομαι στα πόδια μου » που έχει εκπονήσει το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ) και είναι εγκεκριμένα από το παιδαγωγικό Ινστιτούτο του ΥΠΕΠΘ.
Οι θεματικοί άξονες των υλικών είναι:
- Ταυτότητα, ετερότητα, αυτοεκτίμηση
- Αναγνωρίζοντας και εκφράζοντας συναισθήματα
- Η ανθρώπινη επικοινωνία (σιωπή, παρεξήγηση, σύγκρουση)
- Αυτονομία και εξάρτηση
- Η διαχείριση των δύσκολων συναισθημάτων
- Έρωτας και σεξουαλικότητα /Αμοιβαιότητα και ισοτιμία
Το πρόγραμμα απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς που επιθυμούν να εφαρμόσουν το παιδαγωγικό υλικό σε ομάδες μαθητών τους και περιλαμβάνει 20ωρο εκπαιδευτικό σεμινάριο με σκοπό τη γνωριμία και την εξοικείωση των συμμετεχόντων με τα εν λόγω υλικά και ατομικές συναντήσεις στήριξης για την υποστήριξη των καθηγητών σε τυχόν δυσκολίες που αντιμετωπίζουν από την εφαρμογή των υλικών.
Στόχος του προγράμματος είναι: η εκπαίδευση και η υποστήριξη των εκπαιδευτικών στην ανάπτυξη προσωπικών και κοινωνικών δεξιοτήτων των μαθητών. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα στοχεύει στην ενθάρρυνση των μαθητών για την έκφραση θεμάτων που τους απασχολούν στις διαπροσωπικές τους σχέσεις, στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησής τους και στον προβληματισμό τους σε υγιείς τρόπους διαχείρισης των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν.
Μεθοδολογία προγράμματος: Το πρόγραμμα είναι βιωματικό και προϋποθέτει την ενεργό συμμετοχή των εκπαιδευτικών καθ όλη τη διάρκειά του. Η βιωματική εκπαίδευση στηρίζεται στην διαπροσωπική σχέση, στην ασφάλεια, στην εμπιστοσύνη και την επικοινωνία που καλλιεργείται μεταξύ των μελών της ομάδας.

Κάθε παιδί – εκτός από πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις – φέρνει μέσα του πολλές δυνατότητες ανάπτυξης και το οικογενειακό περιβάλλον πρώτιστα είναι αυτό που το βοηθά ή όχι να τις αναπτύξει.
Η επίδραση του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος, είναι αποφασιστικής σημασίας ακόμα και πριν τη γέννηση μέσα από τη συναισθηματική επένδυση, που κάνουν οι γονείς για το αγέννητο παιδί τους.
Ο ερχομός ενός παιδιού στον κόσμο από πριν γεννηθεί, έχει μια ξεχωριστή σημασία για τους γονείς του και έρχεται να καλύψει μια θέση η οποία είναι διαμορφωμένη από τις προσδοκίες , τις επιθυμίες ,τα όνειρα, τις φαντασιώσεις και την προσωπικότητα των γονέων του.
Η πορεία εξέλιξης ενός παιδιού απαιτεί προσπάθεια τόσο από το ίδιο το παιδί όσο και από την πλευρά των γονέων του που συνήθως βρίσκονται αντιμέτωποι με το ερώτημα ΄΄ τι σημαίνει να είμαι γονέας; ΄΄ και προσπαθούν μέσα από τα βιώματα της παιδικής τους ηλικία να απαντήσουν σε αυτό. Όμως όπως είχε πει η Φρανσουά Ντολτό ΄΄ κάθε άνθρωπος γίνεται γονιός ( πατέρας ή μητέρα) μέσα από το δικό του παιδί΄΄ .
Τα συναισθήματα ενός νέου γονιού κυμαίνονται από δέος και ενθουσιασμό, έως μεγάλη ανησυχία, φόβο και αμφιθυμία για το ρόλο του.
Ο γονιός ενός βρέφους – νηπίου ή και μικρού παιδιού γίνεται δέκτης πληθώρων αναγκών και συναισθημάτων και καλείται πιεστικά να απαντήσει σε αυτά χωρίς πολλές φορές να αισθάνεται έτοιμος και σίγουρος, γιατί οι φροντίδες που πρέπει να δοθούν στο σώμα γίνονται εύκολα γνωστές, ενώ περισσότερο σύνθετη είναι οι επίδραση των πρώτων σημαντικών προσώπων στον ψυχικό τομέα
Αρκετές φορές πάλι μη μπορώντας να ελέγξει τα δικά του συναισθήματα απαντά με τρόπους που δε βοηθούν ή δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του παιδιού του
Αν τώρα σε όλες αυτές τις φυσιολογικές καταστάσεις και συναισθήματα και που φέρνει ο ερχομός ενός παιδιού στον κόσμο είτε σε συνειδητό είτε σε ασυνείδητο επίπεδο, προστεθεί και η συνειδητοποίηση της σημαντικότητας του γονικού ρόλου κυρίως στα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού γιατί οι γονείς είναι τα πρόσωπα που αντιπροσωπεύουν τον πρώτο κρίκο επαφής του με τον κόσμο και τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού είναι καθοριστικά για τη δόμηση του ψυχισμού και της προσωπικότητάς του, τότε μπορούμε να καταλάβουμε πόσο σημαντική είναι η εγκαθίδρυση μιας ουσιαστικής και λειτουργικής σχέσης μεταξύ τους.
Την αρχική βασική εμπιστοσύνη στον εαυτό μας την αποκτούμε μέσα από τις εικόνες και τα μηνύματα που μας δίνουν οι πρώτοι σημαντικοί άνθρωποι στη ζωή μας δηλαδή οι γονείς μας. Μέσα από αυτήν την εικόνα αποκτούμε την πρώτη πίστη ότι είμαστε σημαντικοί και αγαπητοί γι αυτό που είμαστε. Μέσα από τη σχέση μας με τους γονείς και τον τρόπο που αυτοί προσπάθησαν να καλύψουν όχι μόνο της βιολογικές αλλά και της συναισθηματικές μας ανάγκες αποκτούμε την πρώτη εμπιστοσύνη για τη ζωή και τη σχέση μας με τους γύρω μας. Αυτά τα πρώτα χρόνια της ζωής μας είναι σημαντικά για την ανάπτυξη και τις επιλογές μας καθώς και τη μετέπειτα πορεία μας στη ζωή.
Στο πλαίσιο αυτό το Κέντρο Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών Ν. Χανίων σε συνεργασία με τον Οργανισμό κατά των Ναρκωτικών, θέλοντας να ευαισθητοποιήσει τους γονείς με παιδιά βρεφικής και προσχολικής ηλικίας (από ενός μήνα έως έξι ετών) σε θέματα υγιούς ανάπτυξης της προσωπικότητας των παιδιών, υλοποιεί κατά το πρώτο τρίμηνο κάθε χρόνου και ως τον Σεπτέμβριο του 2013, ομάδα γονέων.
Η διαδικασία της ομάδας έχει στόχο να διευκολύνει τους γονείς να αναγνωρίσουν και να επεξεργαστούν τους φόβους και τις ανησυχίες σε σχέση με το ρόλο τους αλλά και σε σχέση με τις ανάγκες και το μεγάλωμα των παιδιών τους, σ΄ αυτήν την κρίσιμη ηλικία που τίθενται τα θεμέλια της ομαλής ψυχοκοινωνικής τους ανάπτυξης.

Οι θεματικές ενότητες οι οποίες συζητούνται και επεξεργάζονται στην ομάδα γονέων με βάση τις εμπειρίες των μελών της ομάδας, αφορούν συνήθως καθημερινές καταστάσεις της ζωής που προβληματίζουν και απασχολούν τους γονείς στη σχέση τους με τα παιδιά τους.
Η ομάδα είναι διάρκειας 8 συναντήσεων και πραγματοποιείται εβδομαδιαίος στο χώρο του Κέντρου Πρόληψης σε σταθερή ημέρα και ώρα. Η συμμετοχή στην ομάδα όπως και όλα τα προγράμματα του Κέντρου Πρόληψης δεν απαιτεί καμία οικονομική επιβάρυνση.

Υπόψη κυρίου Δημήτρη Μαριδάκη
<<Αφιέρωμα στην 31 Μαΐου παγκόσμια ημέρα καταπολέμησης του καπνίσματος>>
Συγγραφή – Επιμέλεια: Νυσταζάκη Ιωάννα Κοινωνική Λειτουργός, εργαζόμενη Κέντρου Πρόληψης Εξαρτησιογόνων Ουσιών Νομού Χανίων σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ
Το κάπνισμα είναι ίσως από τις πιο επικίνδυνες συμπεριφορές του σύγχρονου ανθρώπου. Οι βλαπτικές επιδράσεις του τόσο στην ανθρώπινη υγεία όσο και στην ποιότητα της ζωής είναι πλέον τεκμηριωμένη από πολύχρονες έρευνες που ξεκίνησαν περίπου στη δεκαετία του 1960 όταν η παγκόσμια ιατρική κοινότητα άρχισε να συσχετίζει τη χρήση του τσιγάρου με βλαπτικές συνέπειες στη λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) το κάπνισμα προκαλεί 4 φορές πρώιμους θανάτους από ότι προκαλούν τα τροχαία ατυχήματα. Επίσης ο ίδιος Οργανισμός αναφέρει ότι έως το 2020 ο αριθμός των θανάτων λόγω της χρήσης καπνού μόνο στην Ευρώπη, αναμένεται να φτάσει τα 2.000.000 άτομα.
Το κάπνισμα ως μια εγκατεστημένη πρακτική των ενηλίκων, αποτελεί μια από τις τυπικότερες μορφές εξάρτησης από ουσίες αν και γενικότερα συνεχίζει να υπάρχει η επικίνδυνη αντίληψη ότι o καπνός και τα οινοπνευματώδει δεν εμπίπτουν στην κατηγορία των εξαρτησιογόνων ουσιών αν και αποδεδειγμένα προκαλούν και σωματική και ψυχολογική εξάρτηση. Συγκεκριμένα το έτος 2000 το Royal College Physicians δημοσίευσε μία έκθεση η οποία καταλήγει ότι το τσιγάρο έχει υψηλή απόδοση μηχανισμού απελευθέρωσης νικοτίνης και είναι τόσο εθιστική ως ναρκωτικό, όπως η ηρωίνη ή η κοκαΐνη. Επίσης διάφοροι ερευνητές και επιστήμονες αποκαλούν αυτές τις νόμιμες ουσίες <<πύλες εισόδου στις παράνομες>> γιατί είναι κοινωνικά αποδεκτές (υπάρχουν μέσα στην κουλτούρα και την παράδοση της ενηλικίωσης) και είναι επίσης πολύ εύκολα προσβάσιμες (συνήθως υπάρχουν στα περισσότερα σπίτια).
Η μύηση στη χρήση τσιγάρου όπως συμβαίνει και με τις άλλες ουσιοεξαρτήσεις (αν και προηγείται των υπολοίπων ) συντελείται κυρίως στα πρώτα χρόνια της εφηβείας. Σύμφωνα με την τελευταία πανελλαδική έρευνα του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής η οποία υλοποιήθηκε το 2011 σε 683 σχολεία με την συμμετοχή 37040 μαθητών ηλικίας 13-19 ετών στην οποία συμμετείχε και το Κέντρο Πρόληψης Χανίων, το 4.5% των ελλήνων μαθητών ηλικίας 13 ετών δηλώνουν ότι έχουν καπνίσει τον τελευταίο μήνα. Επίσης διαπιστώθηκε ότι ένας στους 5 εφήβους ηλικίας 13-19 ετών ποσοστό 20,3% έχει καπνίσει τον τελευταίο μήνα, ενώ ένας στους 7 εφήβους είναι συστηματικός καπνιστής (το 14,1% καπνίζει τουλάχιστον ένα τσιγάρο καθημερινά ). Μετά δε την ολοκλήρωση της Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης το 51% των εφήβων καπνίζει συστηματικά, ενώ το ένα τρίτο αυτών καπνίζει πάνω από δέκα τσιγάρα την ημέρα. Όσον αφορά στο νομό μας στην ίδια έρευνα καταγράφεται ότι ένας στους 10 μαθητές ποσοστό 10,7% καπνίζει τουλάχιστον ένα τσιγάρο καθημερινά , ενώ ένας στους 7 έχει καπνίσει τον τελευταίο μήνα ποσοστό 16,1%.
Με βάση και τα παραπάνω στοιχεία υπάρχει πλέον η γενική ομολογία από τους ερευνητές και τους επιστήμονες που ασχολούνται με το θέμα ότι η αντικαπνιστική μάχη χρειάζεται να κερδισθεί στα χρόνια της έναρξής της - που ταυτίζεται με την εφηβεία - πριν δηλαδή εγκαθιδρυθεί η εξάρτηση. Για να μπορέσουμε να δράσουμε αποτελεσματικά σε επίπεδο πρόληψης και αντιμετώπισης χρειάζεται εκτός από τους κοινωνικούς παράγοντες (κοινωνική αποδοχή, πρότυπα, διαφήμιση, τελετουργία ενηλικίωσης κ.α.) να κατανοήσουμε και τους ψυχολογικούς παράγοντες που διέπουν και χαρακτηρίζουν τα χρόνια της εφηβείας και που κατά ένα μεγάλο βαθμό ενισχύουν τη σχέση των εφήβων με το τσιγάρο.
Δεν είναι καθόλου τυχαία η φράση<< η κρίση της εφηβείας>> που χρησιμοποιούμε συχνότατα όταν αναφερόμαστε σε αυτήν την περίοδο της ανάπτυξης. Η έννοια της κρίσης της εφηβείας αναφέρεται σε μια προσωρινή αποδιοργάνωση του ψυχισμού. Ίσως ο όρος <<μετάλλαξη>> που χρησιμοποίησε η Φ. Ντολτό είναι πιο αντιπροσωπευτικός καθώς μιλάμε για την πορεία της αλλαγής από την παιδικότητα στην ενηλικίωση και όπως κάθε αλλαγή έτσι και αυτή εμπεριέχει δυσκολίες και αμφιθυμικά συναισθήματα.. Πρόκειται για μια εποχή μεταβατική, που χαρακτηρίζεται τόσο από αστάθεια, παρορμητικότητα, ρευστότητα όσο και από δημιουργικότητα και εφορία.
Κατά τη διάρκεια διαμόρφωσης της ταυτότητάς του, το νεαρό άτομο δανείζεται στοιχεία τόσο από την οικογένεια όσο και από το σχολείο και τον κοινωνικό του περίγυρο. Οι σχέσεις του εφήβου με τους γονείς παραμένουν καθοριστικές, αν και τις περισσότερες φορές οι ίδιοι οι έφηβοι θέλουν να τις παρουσιάζουν ως αδιάφορες χωρίς τελικά να ευσταθεί αυτό. Οι προσδοκίες των γονιών και τα ιδανικά που από πολύ νωρίς έχουν δημιουργήσει για τα παιδιά τους γίνονται αντικείμενο άλλοτε ταύτισης κι άλλοτε διαμάχης και σύγκρουσης μέσα στην οικογένεια. Αρκετοί έφηβοι έχουν μια τάση φανερά ή μη να αμφισβητούν τους γονείς τους και ό,τι μέχρι τώρα θεωρούσαν δεδομένο με στόχο τη δική τους αποδέσμευση και ανεξαρτητοποίηση. Καθώς ο εαυτός τους αλλάζει και αποκτά νέες δυνατότητες, νιώθουν μεγάλη εσωτερική ανάγκη να αναμετρηθούν με τους φορείς εξουσίας σε διάφορα επίπεδα έτσι ώστε να κατακτήσουν τα δικά τους όρια και τη δική τους ατομικότητα Αυτή η συμπεριφορά δεν αναπτύσσεται στους εφήβους χωρίς κόστος. Ανασφάλεια, αμφιβολία, αμφιθυμία, φόβος είναι τα συναισθήματα που δυσκολεύουν τον έφηβο σε αυτή την πορεία. Οι συγκρούσεις, οι οποίες είναι αναπόφευκτες σε όλες τις ανθρώπινες σχέσεις, δεν είναι πάντα αρνητικές. Αντίθετα μπορούν να γίνουν πεδίο εκτόνωσης της έντασης, λύσης παρεξηγήσεων και ανασυγκρότησης του δεσμού και της επικοινωνίας, όταν μεταξύ των δύο μερών υπάρχει κατανόηση και διάθεση σύγκλισης η οποία πηγάζει από το κλίμα εμπιστοσύνης που έχει ήδη καλλιεργηθεί τα χρόνια που προηγούνται της εφηβείας. Σε ψυχικό επίπεδο, ο νεαρός έφηβος αρχίζει να αναγνωρίζει πως οι γονείς του δεν είναι παντοδύναμοι όπως νόμιζε όταν ήταν παιδί, και αυτό του προκαλεί αντιφατικά συναισθήματα. Ένα από τα σημαντικότερα και πιο οδυνηρά ψυχικά έργα της εφηβείας είναι η απαλλαγή από την αυθεντία των γονιών, γράφει ο Φρόιντ στις αναφορές του για την εφηβεία.
Ταυτόχρονα με την επιθυμία ανεξαρτητοποίησης υπάρχει και η άρνηση, η δυσκολία του εφήβου να εγκαταλείψει την παιδική του ηλικία. Με αυτή την έννοια η εφηβεία θεωρείται ως μια περίοδος διαδικασίας πένθους. Ο έφηβος αφήνει μια θέση για να πάρει μια άλλη. Από παιδί γίνεται ενήλικος. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα ο έφηβος ζει πολλά καινούργια πράγματα. Αυτό είναι γοητευτικό αλλά ταυτόχρονα προκαλεί φόβο, ανασφάλεια ρευστότητα αμφιθυμία όπως κάθετι καινούργιο στη ζωή μας. Οι άλυτες ενδοψυχικές συγκρούσεις ή αυτές που βρίσκονται σε διαπραγμάτευση συνειδητές ή ασυνείδητες εκδηλώνονται στη συμπεριφορά, στις σχέσεις, στον τρόπο που μιλά ή δε μιλά ο έφηβος για αυτό που του συμβαίνει. Μια από τις βασικές αλλαγές που αρκετοί έφηβοι εμφανίζουν στη συμπεριφορά τους είναι η αδιάκοπη διαμαρτυρία πως δεν τους καταλαβαίνουν καθώς και η προτίμησή τους να μένουν συνέχεια μόνοι τους. Η καταθλιπτικότητα αυτή, με την έννοια του πένθους, είναι μέρος της διαδικασίας κάθε σημαντικής αλλαγής της ζωής. Εξάλλου ο έφηβος θρηνεί όχι μόνο την παιδική του ηλικία την ξενοιασιά, την φροντίδα από τους γονείς, το παιχνίδι αλλά και το σώμα που αλλάζει καθώς και η εικόνα των σημαντικών και παντοδύναμων γονιών που τον συνόδευαν έως τώρα. Η χαρά της ανακάλυψης του κόσμου από τη μια και η ανάγκη για υποστήριξη στο φόβο και την ένταση που του προκαλούν όλες αυτές οι πρωτόγνωρες καταστάσεις κάνουν τον έφηβο να επενδύει ιδιαίτερα τις σχέσεις με τους φίλους του, με τους οποίους συχνά ταυτίζεται έντονα και αποτελούν για αυτόν ένα <<βοηθητικό εγώ >>. Χρησιμοποιεί το ίδιο λεξιλόγιο και ντύσιμο, την ίδια μουσική, υιοθετεί τους ίδιους τρόπους και τις ίδιες συμπεριφορές. Αυτές θα λέγαμε αποτελούν <<δοκιμές κοινωνικοποίησης >>και είναι μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας αναζήτησης ατομικής και κοινωνικής ταυτότητας.
Πολλές φορές συγκρούσεις και έντονα συναισθήματα που ο έφηβος δεν αντέχει να βιώνει ενδοψυχικά, συνειδητά ή ασυνείδητα, αλλά ούτε μπορεί να μιλήσει για αυτά, ενδέχεται να τα εκφράζει στην πράξη μέσα από τη χρήση ουσιών νόμιμων και παράνομων ή άλλων επικίνδυνων συμπεριφορών. Σε αυτές τις συνθήκες το τσιγάρο στα μάτια του εφήβου εκφράζει έντονες συγκινήσεις. Γίνεται σύμβολο δύναμης έναντι της αδυναμίας που νιώθει, ανεξαρτησίας και ενηλικίωσης που τόσο επιθυμεί. Για τον έφηβο όλα εκτυλίσσονται σε ένα έντονα συγκινησιακό περιβάλλον όπου η ανασφάλεια και η ανάγκη αναγνώρισης και αποδοχής μάχονται έντονα. Το γεγονός ότι το κάπνισμα λειτουργεί ως μέσο βελτίωσης τις αυτοεκτίμησης του εφήβου και ως διέξοδος στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει έχει επιβεβαιωθεί και από αρκετούς έλληνες μελετητές (Κοκκέβη, Στεφανής, Τούντας κ.α.). Το τσιγάρο γίνεται για τον έφηβο το πλαστό-ψεύτικο μέσο που τον βοηθά να αντέξει ή ακόμη και να ξεπεράσει αδυναμίες, δύσκολα συναισθήματα, ελλείψεις, απαιτήσεις, ικανότητες που δεν έχει, έτσι ώστε να γίνει αποδεκτός. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Η επιβεβαίωση μέσο του καπνίσματος δεν επαρκεί για να επιφέρει πραγματική βελτίωση της αυτοεκτίμησης. Ο έφηβος εμπλέκεται σε μια διαδικασία αναζήτησης προσωπικής αξίας μέσα από μια συνήθεια που προκαλεί επιφανειακή πρόσκαιρη και τελικά αβέβαιη ικανοποίηση. Η αίσθηση της αποδοχής και της αξίας που αποκτιέται μέσο του καπνίσματος δεν είναι μια διαρκής και εσωτερική αίσθηση αλλά μια πρόσκαιρη ψευδαίσθηση που οδηγεί το νέο σε επιπρόσθετα προβλήματα. Όταν το κάπνισμα εμπλέκεται τόσο στενά με την εικόνα του εαυτού η προσωπικότητα και το κάπνισμα δομούνται μαζί και το τσιγάρο μοιραία μετατρέπεται σε <<μέρος του σώματος>>. Πιθανά αυτό να είναι ένας λόγος ο οποίος μπορεί να εξηγεί το γρήγορο πέρασμα στην εξάρτηση από τον καπνό. Η Αμερικανική Πνευμονολογική Εταιρεία αναφέρει ότι οι περισσότεροι από τους εφήβους που έχουν καπνίσει 100 τσιγάρα θα ήθελαν να το κόψουν αλλά είναι ανίκανοι να το κάνουν – έχουν ήδη εξαρτηθεί. Επίσης ίσως με αυτόν τον τρόπο εξηγείται γιατί η απλή ενημέρωση ως μέσο αντιμετώπισης δεν επαρκεί.
Το θέμα της χρήσης του καπνού όπως και οι υπόλοιπες εξαρτήσεις είναι ένα πρόβλημα <<συνάρθρωσης>>. Η συνύπαρξη και η στενή σχέση των συναισθηματικών – συγκινησιακών καθώς και κοινωνικο-πολιτιστικών παραγόντων μας οδηγεί σε μεθόδους αντιμετώπισης που χρειάζεται από τη μια να στοχεύουν στην αλλαγή των κοινωνικών προτύπων και αντιλήψεων που εξακολουθούν να επικοινωνούν τις <<καλές λειτουργίες του καπνίσματος>> και από την άλλη στην κάλυψη των συναισθηματικών παραμέτρων που σχετίζονται με τη βελτίωση της αυτοεικόνας και της αυτοεκτίμησης των εφήβων γιατί κάθε έφηβος που δυσκολεύεται ανεξαρτήτως τρόπου έκφρασης αυτής της δυσκολίας, μας στέλνει πάντα το ίδιο μήνυμα. Το μήνυμα αυτό αφορά στη βαθιά ανάγκη του για Αποδοχή, για Συγκράτηση και Υποστήριξη, για Επικοινωνία και Εμπιστοσύνη ότι είναι ικανός να τα καταφέρει.
Βιβλιογραφικές αναφορές:
Σύγχρονα θέματα παιδοψυχιατρικής, επιμέλεια Γ. Τσιάντης, Σ. Μανωλόπουλος, Εκδόσεις Καστανιώτης
Εφηβεία - Ένα μεταβατικό στάδιο σε ένα μεταβαλλόμενο κόσμο, επιμέλεια Ι. Τσιάντης, Δ. Αναστασόπουλος, Β. Χαντζάρα, Μ. Λιακοπούλου, Κ. Χριστιανόπουλος, Εκδόσεις Καστανιώτη
Το κάπνισμα στην Εφηβεία, Μπετίνα Ντάβου, Εκδόσεις Καστανιώτη
Έφηβοι – Προβλήματα και ανησυχίες, Φ. Ντολτο, Κ. Ντολτό-Τολις, Εκδόσεις Πατάκη
Πανελλήνια έρευνα για τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών στους μαθητές-Έρευνα ESRAD 2011 ΕΠΙΨΥ Αθήνα 2012